۳٫۹m
۱۵٫۹m
مقدمه: این مقاله درباره مشق شب و تاثیر مشق شب بر یادگیری دانش آموزان است. موضوع "مشق شب" را شاید بتوان یکی از داغ ترین و طولانی ترین مباحث آموزش و پرورش دانست. موضوعی مهم که باعث ساختن یکی از فیلمهای مهم عباس کیارستمی، کارگردان شهیر ایران، شد و بحث انگیز بودن این موضوع به حدی است که این فیلم هنوز اجازه اکران عمومی را دریافت نکرده است. در این مقاله ابتدا نگاهی به تاریخچه مشق شب و سپس اهمیت آن، مضرات مشق شب، فواید مشق شب، استدلالهای منتقدان و موافقان را درباره مشق شب خواهیم دید.
به یاد داشته باشید که شما می توانید با عضویت در وب سایت مدرسه کلوب به تعداد زیادی از مقالات درباره سیستم های آموزشی دسترسی داشته باشید و با مطالعه آن بهترین روش را انتخاب کنید.
با ما همراه باشید:
مشق شب، جزء فراموش نشدنی خاطرات زندگی هر انسان مدرسه رفته ای است. زمانی که خسته و گرسنه به خانه برگشته و بعد از استراحت کوتاهی، با فرمان والدین دوباره به سراغ کیف می رفتیم و کتابها و دفترها را بیرون آورده و با بی حوصله گی و اوقات تلخی مشغول می شدیم. آیا هرگز به این فکر افتاده اید که این جزء مهم یادگیری و آموزش و پرورش چگونه شروع شد؟ و چه تاریخی را طی کرد تا به اینجا رسید؟ با هم تاریخچه مشق شب را بررسی کنیم.
تاریخچه مختصری درباره تکلیف شب:
تکلیف شب برای خود داستانی دارد. تاریخ آن خیلی طولانی تر از این است که ما فکر می کنیم. اولین بار در رم باستان فیلسوفی طبیعت گرا به نام پلینی، (متولد 23 قبل از میلاد)، (Pliny) که موضوعات طبیعی مانند: جانورشناسی، گیاه شناسی و نجوم درس می داد، از شاگردان خود خواست که آنچه را در کلاس یاد گرفته اند در خانه به شکل مکتوب نوشته و برای او بیاورند. از آنجا که پیشرفت دانش آموزان پلینی خیلی بیش از دانش آموزان اساتید دیگر بود، این تفکر را بین مردم به وجود آورد که تکلیف شب تاثیر زیادی بر یادگیری دانش آموزان دارد.
اگرچه، پلینی در طی فوران آتشفشان وزوو در ایتالیا درگذشت ولی یادگاری را به جای نهاد که امروزه گریبان همه دانش آموزان جهان را گرفته است.
از دو نام دیگر نیز بعنوان مروجان اصلی "تکلیف شب" در تاریخ آموزش و پرورش نام برده شده است. معلم ایتالیایی روبرتو نویلیس در اوایل قرن 20 از تکلیف شب بعنوان تنبیه و جریمه استفاده کرد و نتایج مثبتی نیز به دست آورد. بالاخره این فیلسوف معاصر آلمانی یوهان گوتلب فیشته (متولد 1762- درگذشت 1814) بود که با مطرح کردن فلسفه ایده آلیستی خود مبنی بر ایجاد سیستم مدرسه اجباری باعث افزایش ناسیونالیسم آلمانی می شود، طرح مدارسی را که امروزه در بیشتر کشورها معمول هستند و با سیستم به اصطلاح سنتی شناخته می شوند مطرح کرد و به زودی در تمام دنیا پذیرفته شد. "تکلیف شب" جزء اصلی این سیستم است.
اهمیت تکلیف شب:
تکلیف شب موافقان و مخالفان زیادی دارد. هر دسته استدلال های خود را دارند. با اینحال؛ چه بخواهیم، چه نخواهیم سیستم آموزش و پرورش رسمی اهمیت ویژه ای برای تکلیف شب قائل است و پشتیبانی تمام قدی از آن می کند.
موافقان تکلیف شب نکات مثبت زیادی را برای آن ذکر می کنند. با بررسی تعداد زیادی مقاله درباره مشق شب می توانیم موارد زیر را بعنوان نکات مثبت تکلیف شب برشماریم:
• تقویت حافظه:
مشق شب کمک می‌کند تا اطلاعاتی که در طول روز به دست آورده‌ایم را بهتر حفظ کنیم. در حالت عادی، اطلاعات از حافظه کوتاه‌مدت به حافظه بلندمدت منتقل می‌شوند. در صورت انجام تکلیف شب این اطلاعات به صورت بلندمدت در حافظه ثبت می‌شوند.
• افزایش تمرکز:
با انجام تکلیف شب، می‌توان تمرکز و توجه خود را بهبود داد و روی وظایف مهم تمرکز کرد. این کار می‌تواند کارایی و عملکرد در روز بعد را بهبود بخشد.
• بهبود مهارت‌های تحلیلی:
در حین انجام مشق شب، ما معماها و مسائل پیچیده را حل می‌کنیم که نیاز به تحلیل و استدلال دارند. این کار مهارت تحلیلی ما را تقویت می‌کند و می‌تواند در حل مسائل روزمره ما نیز مفید باشد.
• تقویت دانش:
تکلیف شب به تقویت و تثبیت آموخته های دانش آموزان در کلاس کمک می کند. این فرصتی را برای تمرین و به کارگیری مفاهیم، تئوری ها و مهارت های تدریس شده در کلاس فراهم می کند که منجر به درک و حفظ بهتر موضوع می شود.
• تمرین و توسعه مهارت:
تکلیف شب دانش‌آموزان را قادر می‌سازد تا مهارت‌های ضروری مانند حل مسئله، تفکر انتقادی، مدیریت زمان و یادگیری مستقل را تمرین کرده و توسعه دهند. با درگیر شدن در انجام تکالیف، دانش آموزان می توانند توانایی های خود را اصلاح کنند و در حوزه موضوعی مهارت بیشتری پیدا کنند.
• آمادگی برای درس های آینده:
تکلیف شب اغلب به عنوان مقدمه ای برای درس های آینده عمل می کند. ممکن است شامل خواندن، تحقیق یا کارهای مقدماتی باشد که پایه و اساس موضوعات آینده را می‌سازد. تکمیل تکلیف شب به دانش آموزان کمک می کند تا با آمادگی و آرامش برای شرکت در بحث ها و فعالیت های عمیق تر به کلاس بیایند.
• گسترش یادگیری فراتر از کلاس درس:
تکلیف شب یادگیری را فراتر از زمان محدود صرف شده در کلاس درس گسترش می دهد. این به دانش آموزان اجازه می دهد تا موضوعات را با عمق بیشتری بررسی کنند، تحقیقات بیشتری انجام دهند و علایق شخصی مرتبط با موضوع را دنبال کنند. تکلیف شب، یادگیری مستقل و اکتشاف خودآغازی را تشویق می کند.
• ارزیابی و بازخورد:
تکلیف شب به عنوان وسیله ای برای ارزیابی درک، پیشرفت و تسلط دانش آموزان بر مطالب تحت پوشش عمل می کند. معلمان را قادر می‌سازد تا مناطقی را که دانش‌آموزان ممکن است به حمایت بیشتری نیاز داشته باشند شناسایی کنند یا در مورد عملکرد خود بازخورد ارائه کنند. این بازخورد به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا نقاط قوت و ضعف خود را شناسایی کنند و به آنها اجازه می‌دهد تا بهبودهای لازم را انجام دهند.
• توسعه مسئولیت‌پذیری و انضباط:
تکلیف شب باعث رشد مهارت‌های مهم زندگی مانند مسئولیت‌پذیری، نظم و انضباط و مدیریت زمان می‌شود. با انجام تکلیف شب به طور مستقل و رعایت ضرب الاجل، دانش آموزان یاد می گیرند که بر یادگیری خود مالکیت داشته باشند و عادات ارزشمندی را در خود ایجاد کنند که می تواند برای آنها در فعالیت های تحصیل‌ی و حرفه ای آینده مفید باشد.
با این حال، ایجاد تعادل بین تکلیف شب و تکالیف خانه، حصول اطمینان از معنادار بودن، هدفمند و همسو بودن با اهداف برنامه درسی مهم است. تکالیف بیش از حد یا بی اثر می تواند منجر به استرس، فرسودگی شغلی، دلزدگی از درس و کاهش نتایج یادگیری شود.
چه مشکلاتی تکلیف شب برای والدین و دانش آموزان بوجود می آورد؟
با تمام فوایدی که در بالا برای تکلیف شب ذکر شد، هنوز منتقدانی هستند که انتقاد های جدی بر تکلیف شب دارند. برخی از مشکلاتی که منتقدان ذکر می کنند عبارتند از:
o مدیریت زمان:
تکالیف به حجم کار دانش آموزان می افزاید و مدیریت موثر زمان را برای آنها چالش برانگیز می کند. این می تواند منجر به استرس و کمبود وقت آزاد برای سایر فعالیت ها، سرگرمی ها یا معاشرت شود.
o فشار تحصیل‌ی:
تکالیف بیش از حد می‌تواند فشار تحصیل‌ی بالایی بر دانش‌آموزان ایجاد کند و باعث اضطراب شود و بر سلامت روانی آنها تأثیر بگذارد. ممکن است به یک محیط رقابتی کمک کند که بیشتر بر تکمیل تکالیف تمرکز دارد تا درک و لذت بردن از فرآیند یادگیری.
o فقدان علاقه و درگیری:
تکالیف درسی گاهی می تواند تکراری یا بی ارتباط با علایق دانش آموز باشد و در نتیجه باعث کمبود انگیزه و درگیری شود. این ممکن است مانع از توانایی آنها در درک کامل مفاهیم یا ایجاد اشتیاق واقعی برای یادگیری شود.
o زمان محدود خانواده:
تکالیف می تواند مقدار قابل توجهی از زمان بعد از مدرسه دانش آموز را مصرف کند و فرصت کمتری برای تعاملات خانوادگی با کیفیت یا فعالیت های فوق برنامه باقی بگذارد. این می تواند روابط والدین و فرزند را تیره کند و پیوند خانواده را مختل کند.
o درگیری و استرس والدین:
تکالیف خانه اغلب به مشارکت والدین نیاز دارند، به ویژه در دانش آموزان جوان تر. والدین ممکن است برای کمک به فرزندان خود تحت فشار باشند، حتی اگر از محتوا یا روش های آموزشی مطمئن نباشند. این درگیری می تواند منجر به استرس بیشتر برای والدینی شود که از قبل برنامه های شلوغی دارند. از نگاهی دیگر روش تدریس و حتی موضوعاتی که والدین آموخته اند با گذشت زمان تغییر کرده و این می تواند باعث آموزش اشتباه به دانش آموزان شود.
o نابرابری در دسترسی به منابع:
فرض تکلیف این است که همه دانش آموزان به منابعی مانند والدین پشتیبان، کتاب های درسی، اتصال به اینترنت یا یک محیط مطالعه آرام در خانه دسترسی یکسان دارند. با این حال، ممکن است این مورد برای همه دانش‌آموزان صادق نباشد، و منجر به نابرابری‌ها و مضرات بالقوه برای کسانی شود که منابع محدودی دارند.
o تأثیر منفی بر سلامت روان:
بار بیش از حد تکالیف درسی و استرس مرتبط با آن می تواند به مسائل مربوط به سلامت روان مانند اضطراب، افسردگی و فرسودگی شغلی در دانش آموزان و والدین کمک کند. فشار مداوم برای تکمیل تکلیف شب می تواند زمان کمی برای آرامش، مراقبت از خود یا دنبال کردن سایر علایق باقی بگذارد.
o تکلیف شب به مثابه جریمه:
بسیار از متخصصان آموزش و پرورش معتقدند که در سیستم آموزش و پرورش سنتی "تکلیف شب" 2 رویکرد دارد. اولین رویکرد معتقد است که: تمرین زیاد باعث یادگیری بهتر می شود و طبق ضرب المثل: کار نیکو کردن از پر کردن است، این گروه معتقد هستند که هر چه تکلیف شب بیشتر باشد، یادگیری بهتر است. رویکرد دوم مشق شب را به مثابه یک جریمه در نظر می گیرد و معتقد است که وقتی دانش آموز مطلبی را درست نفهمیده باشد یعنی دقت کافی نداشته و باید این مطلب را با تکرار و تمرین به او یاد داد.
در حال حاضر، در بیشتر کشورهای جهان، تکلیف شب را بعنوان جزء جدای ناپذیر و حذف نشدنی یادگیری، مخصوصاً در مقطع ابتدایی، در نظر گرفته و آن را اعمال می کنند. بنابراین، باید راه حل های مناسبی برای آسان کردن و رفع مشکلات اندیشید. با توجه به اینکه سیستم آموزش و پرورش بر محور قدرت تصمیم گیری نسلی اداره می شود که معتقد به روش های سنتی هستند شاید –حداقل کشور ایران- درگیر موضوع "تکلیف شب" یا دیگر اسامی آن مانند: مشق شب و تکلیف خانه باشد. باید راه حلی ارائه کرد تا مدارس جدید به تدریج از سلطه سیستم "تکلیف شب" خارج شوند.
"تکلیف شب" و راه حل های برای آن:
برای پاسخ به سوال بنیادی: تکلیف شب؟ بله؟ خیر"، نمی توان پاسخ صریحی داد. بیشتر فاکتورهای پاسخدهی به این سوال در سیستم آموزش و پرورش ایران مهیا نیست. به تعبیر دیگر می توان دو پاسخ متفاوت به این سوال داد. اگر از نظر علمی و شیوه های تدریس مدرن بخواهیم پاسخ دهیم شاید پاسخ ما این باشد:" مضرات تکلیف شب دانش آموزان بیش از فواید آن است.". ولی با سیستمی که وجود دارد و معلم را موظف به دادن تکلیف شب و دانش آموز را موظف به انجام آن می کند چه باید کرد.
می توان دو راه حل برای این سوال پیدا کرد. ابتدا باید به فکر ارائه یک راه حل بلند مدت بود که به تدریج تمامی سیستم را تغییر داده و با استفاده از شیوه های جدید آموزش مانند: "روش مونته سوری" در مقطع ابتدای و "آموزش معکوس" در مقطع دبیرستان شیوه سنتی را کنار گذاشت. برای اینکار باید از معلمان متخصص که در رشته های تربیتی آموزش دیده اند استفاده کرد. در کشورهای پیشرفته بهترین معلمان را برای آموزش ابتدایی به کار می گیرند و خوشبختانه در ایران نیز این رویه در دست اقدام است که از معلمانی استفاده شود که تحصیل‌ات دانشگاهی مرتبط دارند.
به موازات معلم باید تجهیزات آموزشی را نیز نوسازی و به روز کرد. به طوری که دانش آموز را قادر سازد در مدرسه آنچه را که آموخته در خود درونی کند و فارغ از تمرین و تکرار به منزل برود. این راه حل بلند مدت است و شاید سالها طول بکشد تا عملی شود. راه حل امروز چیست؟ در حال حاضر امکانات به روز و تجهیزات مدرن برای همه مهیا نیست و هنوز خیل عظیمی از مدیران و معلمان نسل قدیم برای دانش آموزان ما تصمیم می گیرند. بنابراین باید راه حلی برای امروز بیندیشیم.
وجود مدارسی که بر اساس طرح "کیف در مدرسه" کار می کنند اگرچه "تکلیف شب" را حذف نمی‌کند ولی انجام آن را به شکل کنترل شده و تحت نظارت معلم و در مدرسه به پایان می رساند و دانش آموز را قادر می سازد که بقیه اوقات روز را با والدین و خانواده بدون استرس تکلیف شب به سر برد.
اگر به مدارسی که طرح کیف در مدرسه را دارند دسترسی ندارید می توانید از روش های زیر برای آسان و موثر کردن تکلیف شب استفاده کنید:
در اینجا چند پیشنهاد برای آسان کردن تکالیف شبانه برای دانش آموزان وجود دارد:
• یک برنامه روتین ایجاد کنید:
هر روز زمان مشخصی را برای انجام تکالیف تعیین کنید. این به دانش آموزان کمک می کند تا عادت خود را توسعه دهند و شروع به کار را آسان تر کند.
• ایجاد یک فضای کاری اختصاصی:
یک منطقه ساکت و سازمان یافته را به طور خاص برای مطالعه و تکمیل تکالیف تعیین کنید. این به کاهش حواس‌پرتی کمک می‌کند و تمرکز را افزایش می‌دهد.
• وظایف را به تکه های کوچکتر تقسیم کنید:
دانش آموزان را تشویق کنید تا تکالیف خود را به کارهای کوچکتر و قابل مدیریت تقسیم کنند. این باعث می‌شود که آنها احساس غرق شدن نکنند و در حین انجام هر کار احساس موفقیت کنند.
• اولویت بندی وظایف:
به دانش آموزان آموزش دهید که تکالیف خود را بر اساس فوریت و اهمیت اولویت بندی کنند. این به آنها کمک می‌کند ابتدا روی حیاتی‌ترین وظایف تمرکز کنند و زمان خود را به طور موثر مدیریت کنند.
• به طور منظم استراحت کنید:
دانش آموزان را تشویق کنید که هر 30 تا 45 دقیقه یک بار استراحت کوتاهی داشته باشند تا استراحت کنند، شارژ شوند و از خستگی ذهنی دوری کنند. این می تواند بهره وری و تمرکز کلی آنها را بهبود بخشد.
• تعیین اهداف واقع بینانه:
به دانش آموزان کمک کنید تا اهداف قابل دستیابی را برای هر جلسه مطالعه یا جلسه تکلیف تعیین کنند. این به آنها کمک می‌کند با انگیزه بمانند و حس پیشرفت واضحی را ایجاد می‌کنند.
• از یک برنامه ریز یا سازمان دهنده استفاده کنید:
به دانش آموزان بیاموزید که از یک برنامه ریز یا سازمان دهنده دیجیتال برای پیگیری تکالیف، تاریخ های مقرر و مهلت های مهم استفاده کنند. این امر سازمان را ارتقا می دهد و احتمال فراموشی وظایف را کاهش می دهد.
• عوامل حواس پرتی را به حداقل برسانید:
به دانش آموزان توصیه کنید با خاموش کردن اعلان ها در دستگاه خود، یافتن یک فضای مطالعه آرام، و دور نگه داشتن منطقه مطالعه خود از عواملی مانند تلویزیون، بازی های ویدیویی یا صداهای بلند، حواس پرتی را به حداقل برسانند.
• در صورت نیاز کمک بخواهید:
اگر با تکالیف یا مفاهیم خاصی مشکل دارند، دانش آموزان را تشویق کنید تا از معلمان، والدین یا همسالانشان کمک بخواهند. این می تواند به روشن شدن شک ها کمک کند و تکالیف را کمتر خسته کننده کند.
• موفقیت ها را جشن بگیرید:
تلاش و دستاوردهای دانش آموزان را قدردانی و تجلیل کنید. تقویت مثبت می تواند آنها را تشویق کند تا به تلاش های خود ادامه دهند و باعث شود که تکالیف با ارزش تر باشند.
به یاد داشته باشید، هر دانش آموز متفاوت است، بنابراین مهم است که این پیشنهادات را بر اساس نیازهای فردی و سبک های یادگیری آنها اصلاح کنید.
توصیه می شود با مراجعه به وب سایت مدرسه کلوب و مطالعه مقالاتی مانند: کیف در مدرسه، روش مونته سوری، آموزش معکوس و آموزش آنلاین با روشهای مدرن آشنا شده و سپس با مراجعه به ماژول مدرسه یاب مدرسه ای را که مناسب فرزند شماست انتخاب کنید.
