آموزش آنلاین Online Learning

مقدمه: آموزش آنلاین را می توان بزرگترین و انقلابی ترین دستآورد جهان الکترونیک در زمینه آموزش دانست. در نوشتار حاضر سعی شده است بطور خلاصه و برای افراد غیر متخصص نگاهی به تاریخچه، مزایا و معایب، موانع توسعه آموزش آنلاین و معرفی برخی از متداولترین نرم افزارهای آموزش آنلاین در ایران داشته باشیم. با ما همراه باشید.

آموزش آنلاین چیست؟

آموزش آنلاین شیوه ای نوین از آموزش است که خصوصیاتی دارد که آن را از آموزش های سنتی متمایز می کند. این خصوصیات را می توان در چهار بخش تعریف کرد:
1- تجهیزات سخت افزاری: در آموزش آنلاین نیاز به تجهیزات ویژه ای است که بدون آنها امکان آموزش آنلاین وجود ندارد. این تجهیزات اولیه شامل: یک وسیله که می تواند: موبایل، لب تاب، کامپیوتر، نوت بوک و هدفون، وبکم یا دوربین و غیره باشد.
2- تکنولوژی نرم افزاری: برنامه های خاصی که با هدف آموزش های آنلاین طراحی شده اند مانند:
3- Big Blue Button- Adobe Connect- Skyroom
4- عوامل انسانی: یک یاد دهنده (معلم) و یک یادگیرنده (دانش‌آموز)
5- محتوای آنلاین: محتوای آنلاین کارکرد کتاب و جزوه در آموزش سنتی را دارد. ولی در آموزش آنلاین محتوا نسبت به نوع نرم افزار، نوع اپلیکیشن، نوع مخاطب و نوع درس می تواند به اشکال مختلف: متنی، تصویری، صوتی یا ویدئوی باشد. محتوای آنلاین از اساسی ترین و مهمترین عناصر آموزش آنلاین هستند. محتوای آنلاین باید نسبت به نوع اپلیکیشن، پهنای باند، سطح یادگیرنده ومیزان اشراف معلم و غیره مناسب باشد. برخی از محتوای آفلاین نیز در آموزش آنلاین مورد استفاده قرار می گیرد.
در طول این نوشتار برخی از فاکتورهای بالا را بیشتر توضیح خواهیم داد ولی قبل از آن می توانید مقاله “از ورود رایانه تا دگرگونی بنیادین در نظام آموزشی کشور” را مطالعه بفرمایید.

تفاوت های آموزش سنتی و آموزش آنلاین:

:: آموزش سنتی، از نوع بی واسطه است ولی آموزش آنلاین با واسطه تکنولوژی صورت می گیرد.
:: در آموزش سنتی یاد دهنده و یاد گیرنده با یکدیگر در تعامل رودرو هستند ولی در آموزش آنلاین این تعامل مستقیم وجود ندارد و ممکن است معلم و دانش آموز هرگز یکدیگر را ملاقات نکنند یا ملاقات این دو در فواصل زمانی خیلی بیشتری نسبت به کلاس های روزانه انجام شود.
:: در آموزش سنتی زمان و مکان اهمیت ویژه ای دارد ولی در آموزش آنلاین مکان می تواند هر نقطه ای در زمین ( و شاید در آینده خارج از کره زمین) و زمان می تواند در ساعات اداری و یا هر زمانی از شب و روز که مورد توافق طرفین باشد انتخاب شود.
:: در آموزش سنتی ابزارهای مانند: دفتر، کتاب، خودکار و غیره مورد نیاز است ولی در آموزش آنلاین تمام کارکرد و وظایف این ابزارها به شکل دیجیتال توسط نرم افزار انجام می شود ولی یادگیرنده همچنان می تواند از ابزارهای سنتی برای یاد گیری بهتر استفاده کند.
:: در آموزش سنتی معمولان جلسه آموزشی، ضبط و نگهداری نمی‌شود و بازگشت به عقب وجود ندارد. ولی در آموزش آنلاین به کمک نرم افزار و تکنولوژی می توان جلسات را ضبط کرده و در آینده دوباره استفاده کرد.
قبل از اینکه این بحث را ادامه دهیم اگر علاقمند هستید توصیه می شود مقاله تفاوت در اهداف مدارس سنتی و هوشمند را مطالعه فرمایید.
خوب، حالا که بطور مختصر با تعاریف اولیه آموزش آنلاین آشنا شدید نگاهی به تاریخچه آن خواهیم داشت.

آموزش آنلاین از چه زمانی و در کجا شروع شد؟

آموزش آنلاین خود شکلی از "آموزش از راه دور" (Distance Learning) می باشد. سابقه آموزش از راه دور به یونان باستان باز می گردد. جای که اولین دانشگاه های مدرن جهان پا به عرصه هستی گذاشتند. گفته می شود که افلاطون شاگرد خود، دیونسیس، را که در شهر دیگری زندگی می کرد به شیوه نامه نگاری و ارسال جزوه توسط پیک تعلیم می داد. ولی شروع رسمی آموزش از راه دور اولین بار در سال های 1728 زمانی که برخی موسسات آموزشی جزوات را برای دانش آموزان خود پست می کردند. بعدها، با ورود تکنولوژی برق و اختراع رادیو و تلویزیون نوع دیگری از آموزش از راه دور وارد عرصه شد که برنامه های آموزشی توسط این تجهیزات به دست دانش آموز می رسید. در کشورهای مانند استرالیا و نیوزلند که مسافت بین شهرها خیلی زیاد و جمعیت اندکی کشاورز در بین زمین های کشاورزی پهناور دور از یکدیگر زندگی می کردند آموزش از طریق رادیو و تلویزیون، تلفن و حتی بیسیم بسیار متداول بود.
دانشگاه پیام نور شیوه ای ترکیبی از آموزش سنتی و آموزش از راه دور را در ایران معرفی کرد. دانشجویان جزوات را دریافت و در تاریخ های مشخصی برای رفع اشکال با استاد ملاقات می کردند.
آموزش آنلاین از زمانی که اینترنت در دسترس همگان قرار گرفت شروع شد. آموزش از طریق اینترنت و با تجهیزات الکترونیکی به شکل همزمان و در مکانهای مختلف برای اولین بار در سال 1989 بوسیله موسسه تکنولوژی نیوجرسی برای دوره های لیسانس مهندسی شروع بکار کرد و به تدریج بر تعداد دانشگاه هایی که این روش را پذیرفتند افزوده شد.
بعد از فراگیر شدن وب و مهمتراز آن سیستم عامل ویندوز در سال 1995 استفاده از اینترنت بعنوان یک بستر آموزش آنلاین قابل اعتماد و قابل استفاده سرعت خیلی بیشتری گرفت، ولی همه گیری بیماری کرونا موجب شده که این پدیده یک شبه راه صد ساله را طی کند و همگان را مجبور به پذیرش خود کند و در مقطعی بعنوان تنها راه ادامه ی آ
امروزه تعداد بی شماری کلاس آنلاین در جهان و ایران توسط نرم افزارهای مناسب برگزار می شوند.

متداولترین نرم افزارهای آموزش آنلاین در ایران

تعداد زیادی نرم افزار آموزش آنلاین وجود دارد ولی تعداد اندکی از آنها در ایران شناخته شده هستند و مورد استفاده قرار میگیرند. در ذیل آنها را معرفی کرده و توضیح مختصری درباره هر یک خواهیم داد:

شاد:

نرم افزار شاد به دلیل تعطیلات مدارس در زمان کرونا مخصوص سیستم آموزشی ایران و مطابق با نیازهای آموزش و پرورش ایران و البته مقدورات و توانایی های آن طراحی شد و معرفی شد و در اختیار دانش آموزان و مدارس ایران قرار گرفت. این نرم افزار امکانات فوق العاده ایی را در اختیار کاربران- اعم از معلم، دانش آموز و والدین- قرار می دهد. مهمترین معایب نرم افزار "شاد"، قطع شدن پیاپی آن است که به دلیل پهنای باند محدود توانای سرویس دهی به تعداد بسیار زیاد کاربر را ندارد. این نرم افزار یک اپلیکیشن است که تنها بر روی موبایل قابل نصب است و این یکی دیگر از معایب آن است. این نرم افزار کماکان در مدارس ایران بویژه مدارس دولتی در حال استفاده است.

Big Blue Button:

از متدوالترین و معروفترین نرم افزارهایی که بطور تخصصی و ویژه برای مدارس و نیازهای معلمان و دانش آموزان به بازار عرضه شده است. این نرم افزار خدمات فوق العاده زیادی را در اختیار کاربر قرار می دهد. تقریبا بدون عیب و نقص است ولی کار کردن با آن برای کاربرانی که با فضای دیجیتال آشنای کافی ندارند دشوار است. در ضمن برای دسترسی به نسخه های پیشرفته باید آن را خریداری کرد که با توجه به در دسترس بودن نرم افزارهای رایگان، کمتر کاربر ایرانی به سراغ نسخه های کامل این نرم افزار می رود.

Adobe Connect:

این نرم افزار برای مصارف عمومی در ملاقات های مجازی، مانند جلسات یا مصاحبه یا گفتگوهای گروهی یا سخنرانی، طراحی شده است ولی می توان از آن برای آموزش آنلاین هم استفاده کرد. با اینکه بطور تخصصی برای مصارف مدارس طراحی نشده است ولی در مقاطع بالای تحصیل‌ی مثلا دوره های دبیرستان و دانشگاه کاملا نیاز کاربر را برطرف می کند و می توان از آن بعنوان فضایی برای تشکیل کلاس آنلاین بهره برد. از مزایای این برنامه راحت بودن استفاده از آن برای کارهای اولیه است بطوریکه جتی یک دانش آموز پیش دبستانی هم می تواند براحتی کلاس خود را پیدا کرده و وارد آن شود و از آنجایی که این کلاس ها بصورت ویدیویی برگزار می شود می تواند توجه بچه هایی با سن های پایین تر را نیز جلب کند.

Skyroom:

از دیگر نرم افزارهای متداول در ایران است که در زمان کرونا رشد 100% را تجربه کرد. این اپلیکیشن مانند Adobe Connect برای مصارف عمومی مانند: گردهمایی، جلسات اداری و بازرگانی، مصاحبه و سخنرانی طراحی شده است ولی قابلیت برگزاری کلاس های آنلاین نیز دارد. این نرم افزار را می توان بر روی کامپیوترهای خانگی، لب تاب و موبایل دانلود کرد. این نرم افزار مخصوصا برای آموزش های آنلاین در دانشگاه برای بزرگسالان مناسب است.
نکته مهم: به یاد داشته باشید که انتخاب نرم افزار بستگی به عوامل زیادی دارد. مثلا دانش آموزی که در یک کشور پیشرفته زندگی می کند و تسلط زیادی بر فضای مجازی دارد در مقابل دانش آموزی که در یک روستا در کشوری در حال توسعه زندگی می کند و بطور محدود از فضای مجازی استفاده می کنند نمی‌توانند از یک نرم افزار استفاده کنند. تعداد کاربر، سرعت اینترنت، پهنای باند، دانش کاربر از فضای مجازی و تکنولوژی دیجیتال، هزینه اینترنت و ابزارهای مورد نیاز، موضوع درس، سن کاربر، نوع کاربر از نظر محلی یا جهانی بودن و غیره می تواند نوع نرم افزار را مشخص کند.

فواید و مضرات آموزش های آنلاین چیست؟:

"آموزش آنلاین" مانند هر پدیده ای فواید و مضراتی را دارد، درست مانند خودروی که بر آن سوار می شویم یا حتی آبی که می نوشیم. باید از آن بجا و درست استفاده کرد.
:: ابتدا نگاهی به فایده های آن خواهیم داشت:

کاهش انرژی و نجات محیط زیست::

در آموزش آنلاین هزینه ها به حداقل می رسد. نیازی به ساخت مدرسه، هزینه های رفت و آمد معلم و دانش آموزان، مصرف سوخت و انرژی برای تامین گرما، سرما و برق مدارس و غیره نیست. این فاکتورها در بلند مدت از میزان مصرف انرژی می کاهد و کمک بزرگی به محیط زیست می کند.

تجهیزات حداقل::

دانش آموز و معلم با در اختیار داشتن یک کامپیوتر و اینترنت می توانند کلاس آنلاین را برگزار کنند و نیاز به حمل کتاب و دفتر و غیره کاهش شدیدی خواهد داشت.

زمان و مکان در کنترل کاربران است:

نیازی به جمع شدن در یک زمان و مکان مشخص نیست. کاربران می توانند از هر نقطه ای از زمین به کلاس وصل شوند. با ضبط کلاس می توان در ساعات مختلف از آن استفاده کرد.

تعاملات گسترده:

دانش آموزان با تعداد زیادی افراد از شهرها و حتی کشورهای مختلف در تعامل قرار می گیرند و با افکار متنوعی آشنا می شوند. این کار به گسترش شبکه های انسانی کمک می کند.

امکان ضبط کلاس و استفاده مجدد:

می توان گفت که این مهمترین فایده کلاس آنلاین در یادگیری شخصی دانش آموز است. دانش آموز می تواند از برنامه های ضبط شده مجددا استفاده کند و سرعت یادگیری خود را بالا ببرد.

تعداد دانش آموزان:

کلاس های سنتی می توانند تعداد محدودی دانش آموز را در خود جای دهند، در حالیکه کلاس های آنلاین در مواردی توانای مشارکت صدها و گاهی هزاران دانش آموز و کاربر را دارند.
مضرات کلاس های آنلاین را می توان این عوامل شمرد:

عدم تعامل انسانی::

در کلاس آنلاین تعاملات انسانی و تماس رودررو کاهش شدیدی می یابد. دانش آموزان و معلم ممکن است هرگز یکدیگر را ملاقات نکنند.

سلامت جسمی دانش آموز:

نشستن طولانی مدت و خیره شدن به صفحه مانیتور و استفاده از هدفون و صفحه کلید می تواند سلامت چشم و گوش، ستون فقرات و انگشتان را به مخاطره اندازد. باید درباره استفاده صحیح و وضعیت درست بدن در زمان استفاده از آموزش آنلاین با کاربر صحبت کرده و اطلاعات لازم را به او داد.

عدم تمرکز و فضای مجازی:

فضای مجازی- و به ویژه تلفن همراه- اجازه تمرکز کامل به کاربر را نمی دهد، این موضوع بخصوص در سنین دبستان یک مشکل جدی است.

عدم کنترل بر دانش آموزان در زمان آزمون:

مهمترین مشکل کلاس آنلاین در زمان امتحان و آزمون خود را نشان می دهد. دانش آموز به منابع مانند: کتاب، اینترنت و اشخاص مطلع دسترسی دارد و معلم از وضعیت دانش آموز در زمان امتحان مطلع نیست.

نامناسب بودن برای آموزش های عملی:

فضای مجازی شاید برای آشنای با آموزش های علمی مناسب باشد ولی برای آموزش مهارت های عملی مانند مکانیک، نجاری، سفالگری، برق و غیره مناسب نیست.
مقاله "" می تواند اطلاعات مفیدی به شما بدهد. تاثیرات اجتماعی و فرصت های تحصیل‌ی اینترنت

موانع استفاده از آموزش آنلاین چیست؟

آموزش آنلاین مانند رودخانه ایی است که همگان را با خود می برد. بعضی ها مانند یک شناگر قابل در آن شنا می کنند و به مقصد می رسند و برخی را نیز در خود غرق می کند، برخی نیز خارج از آن ایستاده و با ترس به آن نگاه می کنند. ولی چرا؟
باید موانع گسترش را شناخت تا بتوان آن را در دسترس همه قرار داد. به یاد داشته باشیم که آموزش آنلاین می تواند به عنوان یکی از بهترین راه حل ها در گسترش "عدالت آموزشی" برای آینده بشر مفید باشد.
با هم نگاهی به موانع گسترش و دلایل عدم استفاده از آن در برخی افراد یا جوامع می پردازیم:
:: قیمت بالای تجهیزات الکترونیکی مانند: رایانه(کامپیوتر)، موبایل و غیره :: تجربیات تلخی که کاربران در گذشته داشته اند. اغلب کاربران بزرگسال با ترس به کامپیوتر نگاه می کنند چون در گذشته اشتباهی را مرتکب شده اند و از تکرار آن می ترسند. :: نداشتن انگیزه: این مورد مخصوصا در کشورهای که هنوز بطور کامل سیستم خود را هوشمند سازی نکرده اند زیاد دیده می شود. از آنجایی که بخش بزرگی از امورات مردم با روش سنتی انجام می شود انگیزه ای برای یادگیری آنلاین وجود ندارد. :: چالش کاربران با دنیای دیجیتال: بسیاری از کاربران فضای دیجیتال را بسیار دشوار می بینند و نتیجه می گیرند که نمی‌توانند از عهده وقت و هزینه بر بیایند، به همین دلیل آن را رها می کنند. :: عدم پشتیبانی توسط برگزار کننده آموزش ها: برگزار کنندگان آموزش های آنلاین این پیشفرض را دارند که همه کاربران با علم دیجیتال و فضای مجازی آشنا هستند، در حالیکه اینگونه نیست و خیلی از کاربران برای اعمال یک عملیات درمانده شده و بقیه کلاس را از دست می دهند. :: عدم مشارکت جمعی: این مورد بویژه در بین بزرگسالانی که عادت به یادگیری در کلاس درس به روش سنتی دارند بیشتر دیده می شود. این کاربران از یادگیری انفرادی زود خسته می شوند و از آنجای که نمی‌توانند آنچه را که فراگرفته اند با دیگر همکلاسی ها به بحث و پرسش و پاسخ بگذارند، از آموزش آنلاین دلزده می شوند. :: نبود محتوای آموزشی مناسب: تولید محتوای مناسب و استاندارد کاری سخت و پرهزینه است. اغلب محتواهای که برای تدریس استفاده می شوند از ارزانترین و آسان ترین روشهای ممکن به دست آمده اند که مناسب فضای دیجیتال نیستند. :: نامناسب بودن سرعت اینترنت و پهنای باند و فیلترینگ: برخی از کشورها سرعت اینترنت مناسبی ندارند و باز شدن بعضی از سایتها با مشکل مواجه می شوند. بسیاری از این سایتها خود از منابع مهم آموزش می باشند، مانند یوتیوب. :: خسته کننده بودن دوره یادگیری: اغلب کاربران از تنها نشستن جلوی صفحه نمایش برای مدتهای طولانی کسل شده و یا دوره را ترک می کنند یا ترجیح می دهند به کلاسهای سنتی بازگردند. چه بخواهیم چه نخواهیم جهان ما اقبال به آموزش آنلاین دارد. روزانه به تعداد و تنوع کلاس های آنلاین افزوده می شود. ما باید خود را برای آینده، که بی تردید متعلق به جهان آنلاین است، آماده کنیم.
شما می توانید مقالات مفید و متعددی را در سایت مدرسه کلوب درباره اینترنت، مدارس هوشمند، مدارس سنتی و غیره مطالعه فرمایید.