۱۵٫۹m
۳٫۹m
آموزش فرایندی است جامع و همه گیر برای تعالی فرد و جامعه و غنای فرهنگ. علاوه بر این آموزش موجب توسعه فرهنگ و ترویج آن نیز می باشد . همانگونه كه یونسكو اذعان دارد : آموزش مهمترین وسیله بسط و نوسازی فرهنگ است . اشاعه و باروری فرهنگ استاندارد به مثابه عنصر اساسی در روند توسعه كشور ، ضرورتی حتمی و قطعی است و در اینجا شاید به صراحت بتوان گفت مهمترین وسیله ارتقای فرهنگ عمومی به طور اعم و توسه و ترویج فرهنگ استاندارد به طور اخص ، آموزش عمومی است .
اگر به مفهوم استاندارد در جامعه به صورت یك طرحواره یاشبكه ذهنی نگریسته شود در این صورت ،قالب فرهنگی به خود گرفته و مجموعه ای خواهد بود از دانش ها ، نگرش ها و رفتارهای مناسب و مورد نیاز برای یك جامعه توسعه یافته ، كه برای ترویج ، توسعه ،استقرار و تثبیت آن باید برنامه ریزی آموزشی متناسب در سطح كلان صورت گیرد .
برای توسعه و ترویج فرهنگ استانداردهای آموزشی از طریق آموزش عمومی ، نیاز به یك برنامه ریزی آموزشی وجود دارد. این برنامه ریزی می تواند از مراحل زیر تشكیل شده باشد :
▪مرحله یك : روشن كردن هدف ها : هدف ها لازم است در سه حیطه اهداف یادگیری شامل : حیطه شناختی، حیطه عاطفی یا نگرشی و حیطه كاربردی مورد بررسی قرار گیرند .
الف) حیطه شناختی : ارتقاء سطح دانش مردم ( آگاهی بخشی ) در زمینه مفهوم استاندارد ، معرفی استانداردهای آموزشی در سطح ملی و بین المللی ، حقوق دریافت كنندگان خدمات استاندارد و چگونگی احقاق آن كه می توان از آن به عنوان نقطه آغازین مشاركت در نهادینه ساختن فرهنگ استانداردهای آموزشی یاد كرد .
ب) ارتقاء سطح نگرش عموم مردم ( حساس سازی ) در زمینه اطمینان و اعتماد به آموزش و منطبق با استاندارد : توجه به مراكز تدوین كننده استانداردهای آموزشی به عنوان حامی حقوق مردم ، اعتماد به سیاست ها و حفظ خط مشی ها و برنامه های اجرایی این مراكز و مشاركت در آنها .
ج ) ارتقاء سطح رفتاری مردم ( عملكرد مناسب ) در زمینه علاقه نشان دادن به نظام آموزشی استاندارد شده و انتظار ارایه خدمات استاندارد بهتر : ارایه بازخورد به مراكز متولی استاندارد در آموزش و پرورش در زمینه كیفیت خدمات استاندارد ، پیگیری سیستم شكایات در صورت مشاهده اشكال در خدمات استاندارد شده و پیگیری برای احقاق حقوق خود به عنوان بهره گیران اصلی خدمات آموزشی .
▪مرحله دوم - بررسی وضعیت موجود : بررسی وضعیت آگاهی و اعتماد مردم نسبت به خدمات آموزش استاندارد كه می توان از طریق روش های علمی و پژوهشی به جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات پرداخت .
یك مثال در این زمینه بررسی میزان شناخت جامعه درباره نسبت دانش آموز به معلم می باشد . آنگونه كه آمارها نشان می دهد ، این شاخص در ایران ۳۱ نفر ( یك معلم برای ۳۱ دانش آموز ) ، در ژاپن ۱۹ نفر ، در چین ۲۴ نفر و در كویت ۱۳ نفر است. در صورتی كه آگاهی جامعه نسبت به این گونه شاخص ها افزایش یابد و آنها دریابند كه در كشورهای توسعه یافته ، استانداردهای آموزشی در چه حد و چه كیفیتی قرار دارند ، آنوقت است كه نسبت به وضعیت این شاخص ها در كشور خود حساس شده و بدین ترتیب یك فشار اجتماعی برای رسیدن به استانداردهای مطلوب بوجود می آید .
در زمینه پذیرش استانداردها و وارد شدن آنها به نظام ارزشی افراد جامعه ، لازم است مراحل فوق با دقت برنامه ریزی و به مرحله اجرا گذاشته شود تا مجموعه آگاهی ها ، گرایش ها و رفتارهای مورد انتظار به منصه ظهور درآید كه با ورود آن به نظام ارزشی افراد ،براساس یك كنترل، پویش و جوشش درونی ، افراد خواستار خدمات استاندارد میگردند. البته با تبدیل این نظام ارزشی به خواسته های دریافت كنندگان خدمات دیگر نیازی به كنترل و بازرسیهای مركزی با هزینه های سنگین نخواهد بود .
ترتیب شهروندانی كه اطلاعات و نگرش های لازم را در سایه آموزش مداوم كسب كرده و استفاده از خدمات استاندارد را حق خود می دانند و به استاندارد به عنوان محصول صحیح تفكر ،رفتار، امكانات ، تجهیزات ، راهها و روندهای صحیح و تامین نظارت علمی ـ اجتماعی برای برقراری ایمنی و مصلحت بشری می نگرند ، موجب گسترش خدمات و مهارت های با كیفیت برتر می گردند، گرایشی فرهنگی نسبت به كیفیت پدید می آید و گسترش و ترویج این فرهنگ از طریق آموزش باعث تحقق اهداف مورد نظر می گردد.
ترتیب شهروندانی كه اطلاعات و نگرش های لازم را در سایه آموزش مداوم كسب كرده و استفاده از خدمات استاندارد را حق خود می دانند و به استاندارد به عنوان محصول صحیح تفكر ،رفتار، امكانات ، تجهیزات ، راهها و روندهای صحیح و تامین نظارت علمی ـ اجتماعی برای برقراری ایمنی و مصلحت بشری می نگرند ، موجب گسترش خدمات و مهارت های با كیفیت برتر می گردند، گرایشی فرهنگی نسبت به كیفیت پدید می آید و گسترش و ترویج این فرهنگ از طریق آموزش باعث تحقق اهداف مورد نظر می گردد.
▪مرحله سوم : بررسی راه حل و استراتژی های مختلف : پیش بینی روش هایی كه از طریق آموزش و با استفاده از رسانه ها ، امكانات ،روش ها و ابزار موجود می توان به ارتقاء آگاهی بخشی و حساس سازی مردم نسبت به استاندارد دست یافت .
▪مرحله چهار : انتخاب یك راه حل اجرایی و ارزشیابی : پس از بررسی راه ها و روش های موجود لازم است بهترین استراتژی ها و راهكارهای اجرایی از نظر اثر بخشی بیشتر ، زمان و هزینه كمتر و مشمول بیشتر برآوردها به مرحله اجراء گذاشته شود . نكته قابل توجه آن است كه در این فرایند ابتدا باید شناخت و سپس نگرش ایجاد كرد تا آنگاه رفتار مورد انتظار مشاهده شود .
چنانكه در بینش یادگیری شناختی در علم روان‌شناسی بروز رفتار و یادگیری بدین شكل صورت می گیرد :
چنانكه در بینش یادگیری شناختی در علم روان‌شناسی بروز رفتار و یادگیری بدین شكل صورت می گیرد :
●شناخت نیاز انگیزش بروز رفتار یادگیری
اولین قدم در یادگیری ایجاد شناخت است . تا انسان از محاسن امری با خبر نباشد نسبت به آن احساس نیاز نمی كند.
انواع آموزش در توسعه استانداردهای آموزشی
برای توسعه و ترویج فرهنگ استاندارد از طریق آموزش ، ابتدا باید با آموزش های موجود آشنا شد. به طور كلی آموزش را می توان در دو نوع تقسیم بندی نمود كه عبارتند از :
۱ - آموزشهای رسمی
۲ - آموزشهای غیر رسمی
● نقش آموزش رسمی
این آموزش در قالب آموزش های كاملاً رسمی مانند نظام آموزش و پرورش و نظام عالی و آموزش های نیمه رسمی مانند آموزش ضمن خدمت كاركنان تقسیم بندی می شوند .
الف) نظام آموزش و پرورش : در توسعه و ترویج فرهنگ استاندارد ، نظام آموزش و پرورش از چند حیث حائز اهمیت است ، از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره كرد:
۱- كثرت گروه مخاطبین ، ۲- طولانی بودن زمان آموزش ، ۳- سنین حساس آموزش و یادگیری ۴- در بر گرفتن طبقات اجتماعی مختلف
برای شكل گیری این مهم لازم است كه استاندارد در بخش های مختلف نظام آموزشی حضور اثر بخش داشته باشد از جمله مهمترین این موارد عبارت خواهند بود از :
۱- استاندارد سازی برنامه ها و برنامه ریزی های آموزشی.
۲- استاندارد سازی نظام تربیت معلم و جذب نیروی انسانی.
۳- استاندارد سازی محتوای آموزشی ( كتب درسی ).
۴- استاندارد سازی فضای آموزشی و پرورشی.
۵- استاندارد سازی امكانات آموزشی و تفریحی.
۶- استاندارد سازی روش های آموزشی و پرورشی.
۷- استاندارد سازی سیستم ارزشیابی و... .
به علاوه در موارد زیر می توان به بسط و اشاعه فرهنگ استاندارد در نظام آموزش و پرورش اقدام نمود .
● فعالیت های رسمی :
۱- كتب درسی
- گنجاندن مفهوم استاندارد در قالب متون ،تصاویر و ارزشیابی آموزشی.
- استاندارد سازی محتوای متناسب با سطح توانایی ، علایق و نیازهای دانش آموزان و با زمان آموزش و همچنین متناسب با سیاست های اجتماعی ، اقتصادی ،مذهبی و سیاسی جامعه .
- بیان نمونه های مختلف موجود و داستان های روزمره از نقش استاندارد در زندگی دانش اموزان .
۲- معلم
- ارتقاء سطح آگاهی و نگرش معلمان به استاندارد از طریق آموزش های تربیت معلم و ضمن خدمت معلمان .
- استاندارد سازی روش ها و فنون تدریس.
-آموزش مناسب و متناسب نظام تعلیماتی برای آموزش مفهوم استاندارد و تكیه بر توجه بدان در بخش های مختلف زندگی.
- حساس سازی نسبت به استفاده از خدمات و كالاهای استاندارد .
فعالیت های فوق برنامه :
منظور از آنها كلیه فعالیت هایی است كه دانش آموزان به صورت داوطلبانه در آنها شركت نموده و به آن علاقه نشان می دهند از جمله این فعالیتها عبارتند از :
۱- فعالیتهای علمی ـ فرهنگی
- برپایی مسابقات داستان نویسی ، شعر ، مقاله و... در زمینه استاندار در زندگی دانش آموز و تشكیل نمایشگاه از این مطالب .
-بازدید از فعالیت های مراكز متوالی استاندار و شكل گیری بینش تخصصی و علمی نسبت به استاندارد .
- حساس سازی نسبت به استفاده از كالا و خدمات استاندارد توسط مربیان بهداشت مدارس .
۲ - فعالیت های پرورشی ـ هنری
- برپایی مسابقات نقاشی ، خط ، كاریكاتور ، كاردستی و نمایش دانش آموزی در راستای اهداف استانداردسازی .
- سازماندهی نشریات دانش آموزی مرتبط با استاندارد .
ب) نظام آموزش عالی
نظام آموزش عالی بر حسب موارد زیر از مهمترین اولویت های نظام آموزشی در كشور می باشد:
۱ - تربیت نیروهایی كه درآینده نزدیك به گردانندگان جامعه تبدیل خواهند شد .
۲ - در بر گرفتن افرادی كه غالباً از استعداد و توانایی بالایی در جامعه برخوردار هستند .
۳ - پژوهش و تحقیق همراه آموزش كه تأثیر معلومات اكتسابی را چندین برابر می سازد .
۴ - تحت پوشش داشتن اساتید ، پژوهشگران و محققان كه قلم آنها در شكل گیری تفكرات اجتماعی تأثیر بسزایی دارد.
● نقش آموزش غیر رسمی
استاندارد منافع بسیاری را در زمینه های اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی با تأثیراتی كه بر امنیت اقتصاد، كیفیت، اطمینان و اعتماد مردم دارد، در اختیار عموم قرار می دهد. این تاثیرات عمدتاً از طریق توسعه بهداشت روانی و فیزیكی و ایمنی و صادرات ، ارتقاء كیفیت و رعایت ملاحظات زیست محیطی نصیب مردم می شود و بهترین راه برای معرفی آن ارایه نمونه های مختلف موجود در زندگی روزمره مردم است . جلب اعتماد عمومی از طریق آموزش ، سرآغاز مشاركت در نهادینه كردن فرهنگ استاندارد است .
در جهت آموزش همگانی برای ترویج فرهنگ استاندارد می توان به موارد زیر اشاره كرد:
الف) مطبوعات
شاید بتوان از مطبوعات به عنوان شریان های تفكر اجتماعی یاد نمود كه در شكل گیری آگاهی های عمومی و ارتقاء تخصصی در زمینه استاندارد می توانند سهم عمده ای داشته باشند. از جمله فعالیت هایی كه از طریق مطبوعات می تواند در راستای توسعه و ترویج فرهنگ استاندارد صورت گیرد ، عبارتند از :
۱- معرفی مراكز استاندارد سازی و استانداردهای ملی و بین المللی.
۲- ارایه مقالات علمی ، تخصصی و توجیهی در مورد فواید استاندارد در زندگی.
۳- برقراری ارتباط متقابل مراكز متولی استاندارد با مردم در جمع آوری و انعكاس نظرات و پیشنهادات .
۴- آگاهی بخشی و حساس سازی عمومی به حقوق طبیعی و قانونی در دریافت خدمات با كیفیت ( استاندارد) .
۵- ارائه آمار و ارقام از مضرات خدمات غیر استاندارد .
۶- ارائه هشدارهای آموزشی در زمینه های زمان ، نحوه استفاده ، طرز كاربرد و.... خدمات استاندارد .
۷- معرفی فرایند دستیابی به حد مطلوب خدمات ( استاندارد)
ب) صدا و سیما
از مهمترین طرق یادگیری ، چنانكه صاحبنظران علم روان‌شناسی و علوم تربیتی اعتقاد دارند، مشاهده و تقلید رفتار است. از سوی دیگر از آنجا كه رسانه های دیداری و شنیداری از حواس عمده یادگیری ( بینایی و شنوایی ) به طور همزمان استفاده می كنند ، حائز اهمیت فراوان می باشند . در این راستا صدا و سیما به دلیل فوق و هم به دلیل دامنه كاربرد وسیع آن در سطح ملی ، در بوجود آوردن عادت ها ، فرهنگ ها ، نگرش ها ، و ارزش ها در سطح اجتماعی تأثیر بسزایی می تواند داشته باشد .
از جمله فعالیت های این بخش عبارت خواهند بود از :
۱- ارائه الگوی مناسب رفتاری جهت جلب توجه به جامعه در زمینه استانداردهای آموزشی.
۲- ساخت سمبلهائی درباره استانداردهای آموزشی همراه بااشعار و سرودهای متناسب با اهداف نظام تعلیم و تربیت .
۳- به نمایش درآوردن نتایج حاصل از بكارگیری استانداردهای آموزشی.
۴- تهیه و تدارك مصاحبه ها ، میزگرد و سخنرانی های توجیهی و تخصصی در این زمینه .
۵- ارتقاء آگاهی های عمومی در زمینه اهداف استاندارد سازی بااستفاده از شخصیت های محبوب فرهنگی ، هنری ، علمی ، ورزشی و ....
۶- تكیه بر سخنان بزرگان در زمینه استانداردها و بویژه استانداردهای آموزشی در سطح ملی و بین المللی از گذشته تا كنون .
ج) مراكز عمومی
اجتماعات انسانی فی النفسه محل آموزش هستند ، محیط پیرامون ، امكانات و وسایل ، معابر و اماكن عمومی خود تاثیراتی را در سیستم رفتاری ما دارند. بنابراین ، می توان از آنها به عنوان مراكز عمومی آموزشی یاد كرد . این مراكز می توانند شامل : مؤسسات و مراكز آموزش، نمایشگاهها، همایش ها و ... باشند.
در این مراكز نیز به طریق مختلف می توان به اشاعه فرهنگ استاندارد پرداخت كه در این مختصر به موارد زیر اشاره می شود :
۱- به نمایش در آوردن نتایج بهره گیری از استانداردهای آموزشی بصورت آمارها ،فلوچارت و...
۲- ارائه پیام های ترویج استاندارد در مراكز عمومی.
۳- معرفی زیان ها و خطرات ناشی از بهره گیری خدمات غیر استاندارد.
۴- ممانعت از ارایه خدمات غیر استاندارد توسط مراكز و موسسات ارائه دهنده خدمات آموزشی و... .
۵- معرفی استانداردهای آموزشی با آخرین تغییرات مطابق با پیشرفتهای داخل و خارج كشور .
منبع :
-مریم خداپرست،نقش متقابل استاندارد و فرهنگ،مجموعه مفالات كنفرانس توسعه و ترویج استاندارد،۱۳۸۱،ص۱۸۲.
-مهرداد یگانه،پیشین،ص۴۶.
-Training.
-Counselling.
-Feedback of Data.
-سكینه طالبی،نقش آموزش در ترویج و توسعه فرهنگ استاندارد،مجموعه مقالات كنفرانس توسعه و ترویج استاندارد،(موسسه استاندارد،۱۳۸۱)،ص۱۵۰.
-كلید آموزش كجاست، نشریه اقتصاد ایران(مهر ۱۳۸۱)،ص۱۸.
-Formal Training.
-Informal Training.
