چگونه کودک را به زبان آموزی علاقمند کنیم؟

مقدمه: در این مقاله موضوع " کودک و آموزش زبان" را بررسی خواهیم کرد. ابتدا تعریف های اولیه و مهم مانند: زبان چیست؟ تفاوت بین زبان اول (زبان مادری)، زبان دوم، زبان خارجی، زبان های همزمان، زبان های متوالی، بهترین سن برای یادگیری زبان و غیره را روشن کرده و سپس فواید یادگیری زبان برای کودکان را بررسی خواهیم کرد و بعد از آن به نکاتی درباره مراحل یادگیری زبان در کودک می پردازیم. سعی خواهیم کرد به سوال :"چگونه کودک را به زبان آموزی علاقمند کنیم؟" پاسخ دهیم. در پایان نیز برخی از مدارسی که سیستم آموزش زبان بسیار قوی را دارند معرفی می کنیم.

ضرورت یادگیری زبان انگلیسی:

حدود 65 سال از اختراع اصطلاح "دهکده جهانی" توسط مارشال مک لوهان کانادایی گذشته است و امروز به نظر می رسد که بشر دهکده جهانی را پشت سر گذاشته و وارد اتاق جهانی شده باشد. بسیار می بینیم که دوستان اینترنتی ما (بدون اینکه ما آنها را در مجاورت خود دیده باشیم) بهتر از خانواده ما را می شناسند. خلق این دهکده جهانی، یا به تعبیر این نگارنده، اتاق جهانی، یک پیش نیاز مهم دارد و آن هم وسیله ارتباط است. این وسیله ارتباط نه فیبرنوری، نه تلفن همراه، نه لب تاب، نه اینترنت و نه ماهواره های مخابراتی هستند. این وسیله ارتباطی همانا "زبان (Language)" است.

احتمال اینکه در آینده نه چندان دور ما بوسیله هوش مصنوعی نیازی به زبان نداشته باشیم یک داستان تخیلی نیست ولی این آینده به زودی نخواهد بود. بنابراین، آموزش زبان هنوز یک اولویت برای ورود به این دهکده جهانی است. البته زبان انگلیسی بواسطه تسلط آن بر تجارت، اینترنت، سیاست و پهنه جغرافیایی گویندگان آن در بالای لیست اولویت های یادگیری زبان قرار دارد. بیایید نگاهی مختصر داشته باشیم بر برخی از مهمترین اصطلاحاتی که باید پیش از ورود به بحث یادگیری زبان برای کودکان آنها را بشناسیم.

زبان چیست؟

زبان یک سیستم ساختاری ارتباطی است که از دستور زبان و واژگان تشکیل شده است. زبان ضروریترین ابزاری است که به وسیله آن انسان ها به صورت گفتاری و نوشتاری معنا را منتقل می کنند. زبان اشاره نیز کارکرد انتقال معنا را در بین افراد ناشنوا و لال انجام می دهد. زبان از دو جزء اصلی دستور زبان و واژه درست شده است. دستور ساختار و اسکلت بندی زبان را تشکیل داده و واژه جزء آزاد زبان است. می توان این تمثیل را برای مقایسه و کارکرد دستور زبان و واژه بکار برد: دستور زبان مانند شالوده و اسکلت بندی یک ساختمان و واژه ها مانند آجر و کاشی و لوله کشی و سیم برق و غیره در یک ساختمان هستند.

در آموزش زبان به اصطلاحاتی برمی خوریم که باید آنها را بشناسیم تا بتوانیم مناسبترین روش آموزش و یادگیری را به کار ببریم.

برخی از این اصطلاحات از این قرار هستند:

• زبان اول:

زبان اول که با نام زبان مادری نیز شناخته می شوند زبانی است که شخص در آن غوطه ور است. یعنی بیشترین تکرار و استفاده و تاثیر را در محیط زندگی یک فرد دارد. بعنوان مثال زبان اول یک کودک عرب ساکن فرانسه که در خانواده ای عرب زبان زندگی می کند و در خانه عربی با او صحبت می کند، زبان اول یا زبان مادریش عربی است.

• زبان دوم:

منظور از زبان دوم زبانی است که یک فرد خارجی در یک محیط که بیشترین تکرار و استفاده را دارد یاد می گیرد. بعنوان مثال کودکی از یک خانواده عرب در فرانسه، فرانسوی زبان دوم او است، حتی اگر با تسلط بسیار در حد زبان مادری با آن سخن بگوید. اغلب کودکانی که از سنین پایین در یک محیط پرتکرار زندگی می کنند می توانند دو زبانه (یا حتی چند زبانه) باشند و به این دو زبان (یا چند زبان) در حد زبان مادری تسلط داشته باشند.

• زبان خارجی:

منظور از یادگیری زبان خارجی، زمانی است که یک فرد در کشور خودش زبان دیگری را یاد بگیرد. مثلا یک ایرانی که می خواهد برای ادامه تحصیل‌یا زندگی به آلمان مهاجرت کند و در ایران زبان آلمانی را در موسسات یاد می گیرد، مشغول یادگیری زبان دوم است.

• یادگیری زبان همزمان:

یادگیری دو زبان وقتی همزمان اتفاق می افتد که شخص بطور همزمان در دو محیط پرتکرار 2 زبان قرار بگیرد. بعنوان مثال کودکی در یک خانواده عرب زبان در فرانسه که از طریق پدر و مادر و خواهران و برادران با زبان عربی سخن می گوید و همزمان با همکلاسی ها، همسایه ها، دوستان، رادیو، تلویزیون و غیره زبان فرانسوی را نیز صحبت می کند. یا کودکی که در ایران در یک خانواده آذری زبان در تبریز زندگی می کند و زبان فارسی را در مدرسه و رادیو و تلویزیون صحبت می کند.

• یادگیری زبان متوالی:

منظور از یادگیری زبان متوالی این است که شخص ابتدا زبان مادری را آموخته و سپس به یادگیری زبان یا زبان های دیگری مشغول شود.

• یادگیری:

فرآیند یادگیری (Learning) زمانی اتفاق می افتد که " فرآیند آموختن" خودکار و ناخودآگاه باشد، در محیط طبیعی اتفاق بیفتد و هیچ فشاری برای این پروسه انجام نشود. مثلا یک کشاورز در یک کشور عربی زبان بدون اینکه به مدرسه برود و پایه های تحصیل‌ی رسمی را طی کند بعد از چند سال زبان آن کشور را یاد می گیرد، اگرچه ممکن است با غلط های کم و زیادی هم صحبت کند.

• آموزش:

در فرآیند آموزش (Instruction) (در زبان فارسی معادل "دستورالعمل" هم برای آن ذکر شده است)، یادگیری هدفمند است. نیاز به طی کردن سلسله مراتب آموزشی دارد. نیاز به معلم، کتاب، وسیله آموزشی است و با امتحانات مورد ارزیابی قرار می گیرد. مثلا کودکی که با هدف صحبت کردن به زبان انگلیسی به یک موسسه آموزش زبان می رود و در پایان ترم امتحان می دهد، آموزش می بیند.

در این مقاله منظور از یادگیری زبان اشاره به زبان دوم که انگلیسی است دارد.

فواید یادگیری زبان انگلیسی برای کودکان

اشتیاق یادگیری زبان بویژه زبان انگلیسی تنها در ایران و بین خانواده های ایرانی نیست. این اشتیاق را می توان در تمام جهان دید. از مدارس تبت تا بومیان کوهپایه های آند در بولیوی، همه در مدارس خود زبان انگلیسی را آموزش می بینند.

پیشتر این ذهنیت وجود داشت که افرادی که زبان انگلیسی صحبت می کنند شانس بیشتری برای موفق شدن در تجارت و تحصیل‌دارند و موفق تر هستند. زبان انگلیسی را اغلب طبقه مرفه و تحصیل‌کرده صحبت می کرد. صحبت کردن به زبان انگلیسی تا حد زیادی یک موضوع لوکس و لاکچری محسوب می شد. با ظهور اینترنت، زبان انگلیسی از حاشیه به متن زندگی آمده و تبدیل به یک ضرورت برای استفاده از اینترنت و فضای مجازی شد. ولی فواید یادگیری زبان انگلیسی نه به تجارت و تحصیل‌و نه به اینترنت محدود می شود. با هم نگاهی کنیم به برخی از فواید یادگیری زبان انگلیسی بویژه برای کودکان.

• ارتباطات جهانی:

انگلیسی یکی از رایج ترین زبان ها در جهان است. یادگیری زبان انگلیسی در سنین پایین فرصت هایی را برای کودکان باز می کند تا با مردم کشورها و فرهنگ های مختلف ارتباط برقرار کنند.

• مزایای تحصیل‌ی:

انگلیسی اغلب زبان آموزش در بسیاری از مدارس و دانشگاه های سراسر جهان است. با یادگیری زبان انگلیسی، کودکان می توانند به طیف وسیع تری از منابع آموزشی، کتاب ها و مطالب دسترسی پیدا کنند و پیشرفت تحصیل‌ی آنها را افزایش دهند.

• فرصت های شغلی:

مهارت زبان انگلیسی در بازار کار بسیار ارزشمند است. یادگیری زبان انگلیسی در مراحل اولیه به کودکان یک مزیت رقابتی می دهد و چشم انداز شغلی آینده آنها را افزایش می دهد، زیرا هم تسلط آنهها به زبان یک مزیت رقابتی خواهد بود و هم دامنه وسیع تری از فرصت های شغلی را هم در داخل و هم در سطح بین المللی پیش از دیگران برای آنها باز می کند.

• تفاهم فرهنگی:

انگلیسی نه تنها یک زبان بلکه دروازه ای برای درک فرهنگ ها، ادبیات و تاریخ مختلف است. یادگیری زبان انگلیسی کودکان را در معرض دیدگاه های گوناگون قرار می دهد و به تقویت آگاهی چند فرهنگی کمک می کند.

• رشد شناختی:

یادگیری یک زبان جدید مانند انگلیسی به بهبود مهارت های شناختی مانند حافظه، حل مسئله و تفکر انتقادی کمک می کند. رشد کلی مغز را افزایش می دهد و توانایی های تحلیلی را تقویت می کند.

• رشد شخصی:

یادگیری یک زبان جدید باعث افزایش اعتماد به نفس و عزت نفس می شود. این به کودکان کمک می‌کند تا به افرادی با ذهن بازتر، سازگارتر و آگاه‌تر از فرهنگ تبدیل شوند و رشد شخصی و شهروندی جهانی را ارتقا می‌دهد.

• سفر و اکتشاف:

انگلیسی رایج ترین زبان برای سفر و گردشگری است. با یادگیری زبان انگلیسی، کودکان می توانند همراه با خانواده خود با اطمینان در مکان های جدید پیمایش کنند، با مردم محلی ارتباط برقرار کنند و در طول سفر به طور کامل در فرهنگ های مختلف غوطه ور شوند.

به طور کلی، یادگیری زبان انگلیسی در سنین پایین فواید بی‌شماری را هم از نظر تحصیل‌ی و هم از نظر شخصی برای کودکان فراهم می‌کند و به آنها مزیت رقابتی می‌دهد و افق‌هایشان را به ‌طور فزاینده گسترش می‌دهد.

فرآیند یادگیری زبان خارجی در دوران کودکی چگونه است؟

فرآیند یادگیری یک زبان خارجی در کودکان به طور کلی شامل چندین مرحله است.

• قرار گرفتن در معرض:

کودکان ابتدا از طریق ابزارهای مختلف، مانند شنیدن زبان خارجی توسط والدین یا معلم خود، تماشای فیلم یا گوش دادن به موسیقی به آن زبان یا شرکت در کلاس های زبان یا برنامه های غوطه وری، در معرض زبان خارجی قرار می گیرند. از این مرحله با نام "فاز خاموش یا فاز پذیرنده" هم نام برده می شود.

• درک و دریافت مهارت های زبانی:

در ابتدا، کودکان بر توسعه مهارت های زبانی دریافتی تمرکز می کنند که شامل فهم و درک زبان خارجی است. آنها ممکن است با تشخیص کلمات، عبارات و دستورات ساده شروع کنند و بتدریج به درک جملات و مکالمات پیچیده تر می رسند. از این فاز با نام "فاز تولید اولیه" نام برده می شود.

• تقلید:

وقتی کودکان با صداها و الگوهای زبان خارجی بیشتر آشنا می شوند، شروع به تکرار و تقلید از آنچه می شنوند می کنند. آنها ممکن است سعی کنند کلمات، عبارات و حتی جملات را تکرار کنند، اغلب بدون درک کامل معنای آنها. از این مرحله با نام "فاز ظهور یا تولید گفتار" نیز نام برده می شود.

• ساخت واژگان:

کودکان به طور مستمر دایره لغات خود را در زبان خارجی با یادگیری لغات جدید و مرتبط ساختن آنها با معانی مربوطه خود گسترش می دهند. این فرآیند شامل تکرار، تمرین و قرار گرفتن در معرض انواع زمینه‌ها است که در آن کلمات استفاده می‌شوند.

• گرامر و نحو:

با مهارت بیشتر کودکان، آنها شروع به درک و استفاده از قواعد دستوری و ساختار جمله زبان خارجی می کنند. آنها یاد می گیرند که چگونه سؤال بسازند، از زمان فعل استفاده کنند و جملات پیچیده تر بسازند. از این دو مرحله با نام "فاز تسلط نسبی" نیز نام برده می شود.

• تسلط و ارتباطات:

با تمرین مداوم و قرار گرفتن در معرض زبان خارجی، کودکان به تدریج تسلط و توانایی برقراری ارتباط موثر را توسعه می دهند. آنها در بیان افکار، ایده ها و احساسات خود به زبان خارجی، چه به صورت گفتاری و چه به صورت نوشتاری، راحت تر می شوند. از این مرحله با نام "فاز تسلط و پیشرفت" نیز نام برده می شود.

• تفاهم فرهنگی:

یادگیری یک زبان خارجی اغلب با فهم و درک فرهنگ مرتبط با آن زبان همراه است. کودکان ممکن است در مورد آداب و رسوم، سنت ها، جشن ها و هنجارهایی که مختص فرهنگ زبانی است که یاد می گیرند آشنا شوند و حتی در زندگی روزانه خود بکار برند.

توجه به این نکته ضروری است که فرآیند یادگیری یک زبان خارجی در کودکان بسیار فردی است و بسته به عواملی مانند سن، سطح قرار گرفتن در محیط، انگیزه و محیط یادگیری می تواند متفاوت باشد. علاوه بر این، تمرین مداوم، تقویت و قرار گرفتن مداوم در معرض زبان برای یادگیری طولانی مدت زبان بسیار مهم است.

بهترین روش برای آموزش زبان انگلیسی به کودک ایناست که مدرسه این وظیفه را به دوش بگیرد. قبل از انتخاب مدرسه برای فرزند خود از شیوه آموزش زبان مدرسه مطمئن شوید. برخی از مدارس به آنچه که مصوبه رسمی و کتاب درسی است بسنده می کنند. بعضی از مدارس کلاسهای تقویتی زبان را برگزار می کنند، برخی مدارس تنها به شیوه های که موثر در معدل است اکتفا می کنند و برخی دیگر بطور جدی و ترمیک زبان را در کنار درسهای اصلی و همچون درسهای اصلی جدی گرفته و برای آن یک دپارتمان خاص دارند.

شما می توانید با استفاده از ماژول مدرسه یاب مدرسه ای را که در نزدیکی منزل خود یا محله خود است یافته و سپس با پیدا کردن آن مدرسه در لیست مدارس تهران از جزییات فعالیت و برنامه های آن مدرسه مطلع شوید. یادآوری این نکته مهم است که وجود آموزش قوی زبان انگلیسی یا بقیه دروس نباید معیار انتخاب والدین باشد. بهترین مدرسه برای یک دانش آموز، مدرسه ای است که مناسب با وضعیت اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و ارزشهای خانواده باشد. ثبت نام یک دانش آموز متوسط در مدرسه ای که مخصوص نخبگان است، می تواند در عزت نفس و اعتماد به نفس دانش آموز تاثیر بدی بگذارد.

توصیه می شود کلیپ "انتخاب مدرسه مناسب، مرحله به مرحله" را مشاهده کنید تا با ویژگی های یک مدرسه مناسب آشنا شوید.

حال که با انواع یادگیری های زبان، فواید آن و مراحل آن آشنا شدید می توانید وضعیت فرزند خود را درک کنید که آیا مشغول یک زبان دوم است یا یک زبان خارجی، آیا زبان را همزمان می آموزد یا متوالی، در کدام مرحله است و غیره.

در مقاله بعدی به تکنیک ها و توصیه های که برای آموزش زبان به کودکان لازم است مورد توجه قرار گیرند می پردازیم.