۱۵٫۹m
۳٫۹m
مقدمه: در این مقاله طرح جابر ابن حیان بررسی شده است. نگاهی به تاریخچه جشنواره جابر ابن حیان، شرایط شرکت در جشنواره جابر ابن حیان، ویژگی‌های طرح جابر ابن حیان، فوائد شرکت در جشنواره جابر ابن حیان و معرفی دبستانهای موفق در جشنواره جابر ابن حیان خواهیم داشت. این مدارس با استفاده از شبکه اجتماعی مدرسه کلوب که بر اساس نظرات والدین، فعالیتها و دستآوردهایشان انتخاب شده‌اند.
طرح جابر ابن حیان چیست؟
طرح جابر ابن حیان را باید یک نوآوری در آموزش و پرورش ایران دانست. این طرح حدود 5 سال پیش (1399) کار خود را شروع کرد.
طرح جابر ابن حیان، طرحی فوق العاده است که با هدف ایجاد روحیه تحقیق، پژوهشگری، ارزش نهادن و نهادینه کردن کار گروهی، پرورش مهارت دستورزی، بوجود آوردن عادت مکتوب کردن رویدادها، افزایش اعتماد به نفس و نهایتا آشنا کردن دانش آموزان با شیوه‌های رقابت سالم در سیستم آموزش و پرورش ایران طراحی شده است.
طرح جابر ابن حیان فقط به موضوع علوم می پردازد و در سه مرحله دبستان، منطقه و استان برگزار می شود.
شرایط شرکت در جشنواره جابر ابن حیان
برای شرکت در طرح جشنواره جابر ابن حیان نیازی نیست کار خاصی انجام شود. شرایط بسیار ساده است. کافی است که دانش آموز دبستان (از پایه اول تا ششم)، علاقمند به شرکت در جشنواره و موضوعی برای ارائه داشته باشد. دبستانها موظف هستند که زمان و نحوء ثبت نام را اعلام کرده و از دانش آموزان علاقمند ثبت نام کنند. زمان ثبت نام از دی ماه تا اواخر بهمن ماه انجام شده و جشنواره با انتخاب و اعلام پروژه‌های برتر در هفته دوم اردیبهشت پایان می گیرد.
برای هر پایه تحصیل‌ی پروژه‌هایی که متناسب با سطح علمی آن پایه باشد پیشنهاد می شود. برای پایه اول که هنوز آشنای کافی با خواندن و نوشتن پیدا نکرده اند و توانایی کار تیمی را ندارند، پروژه‌های پیشنهاد می شود که دانش آموز با کمک والدین بتوانند ارائه دهند.
دانش آموزان 3 پایه نخست دبستانی تنها به تحقیق و جمع آوری نمونه همراه با طبقه بندی اکتفا می کنند. در پایه چهارم آزمایش عملی نقش اصلی را به عهده دارد و طرح باید قابلیت آزمایش شدن را داشته باشد. در پایه پنجم و ششم باید طرحی را ارائه داد که 3 مرحله مهم عملی یعنی آزمایش، طراحی و ساخت و مدل را شامل شود.
ویژگی‌های طرح جابر ابن حیان
اولین و مهمترین ویژگی یک طرح مناسب برای ارائه به جشنواره جابر ابن حیان داشتن ساختار علمی است. این ساختار شامل 5 رکن اصلی است که عبارتند از:
1- تابلوی نمایش: منظور از تابلوی نمایش ابزاری است که عنوان، فرضیه، مواد، ابزار، منابع، تصویر، نمودار، نتیجه و اسامی دست اندرکاران را به وضوح در معرض دید همگان قرار دهد.
کارتن پلاست: کارتن پلاست را باید یکی از وسائل مورد نیاز در اقلام مربوط به طرح جابر ابن حیان دانست. کارتن پلاست نوعی مقوای پلاستیکی است که قابلیت تاشوندگی داشته و می توان مطالب را یا به شکل تصویر روی آن چسباند یا با ماژیک یا خودکار مستقیما روی آن نوشت. کارتن پلاست به دلیل ماندگاری بالا و انعطلاف تبدیل به یکی از اجزا و وسائل طرح‌های جابر ابن حیان شده است.
2- مواد نمایشی: منظور محصول و دستآورد نهایی است که مورد قضاوت و نظر داوران قرار می گیرد.
3- گزارش کتبی: پروژه ای علمی است که بتوان تمامی مراحل آن را از انتخاب تا نتیجه شرح داد. یک پروژه علمی مرحله به مرحله است و هر مرحله نتیجه مرحله قبل است. گزارش کتبی سندی مکتوب درباره پروژه است که قسمتهای مهم پروژه را شرح داده و نتایج نهایی را منعکس می کند. گزارش کتبی فقط برای پروژه‌های ارائه می شوند که آزمایش نقش اساسی و مهمی در آنها دارد. بنابراین پایه‌های چهارم، پنجم و ششم نیاز به تحویل گزارش کتبی دارند. گزارش باید در 2 نسخه شبیه به هم باشد یکی به مدرسه ارائه شود و یکی نیز توسط خود دانش آموز نگهداری شود.
4- دفتر کارنما: گزارش روزانه از فعالیت بر روی پروژه است. در دفتر کارنما تمامی مراحل، شکستها، وسائل و نتایج، میزان کار روزانه و نحوء فعالیت اعضاء گروه در آن درج شده است. دفتر کارنما را می توان به یک دفتر خاطرات روزانه تشبیه کرد در حالیکه گزارش کتبی مانند خلاصه یک پایان نامه است.
5- محصول نمایشی: منظور از محصول نمایشی، وسیله اختراع شده یا نتیجه یک تحقیق علمی است که آخرین نتیجه آزمایشات و مجموع همه فعالیتها است. محصول نمایشی باید قابلیت مشاهده، توضیح و تشریح را داشته باشد.
فواید طرح جابر ابن حیان
کارکرد نهانی طرح جابر ابن حیان تشویق و هدایت کردن دانش آموزان مقطع ابتدایی به مسیر عملیاتی کردن معلومات تئوری خود است. به زبان ساده‌تر طرح جابر ابن حیان سعی می کند دانسته‌های دانش آموزان را تبدیل به یک محصول کند. آنچه را که در اندیشه و ذهن دانش آموز است در طی مراحلی تبدیل به یک شی کند و آموزش و پرروش را از قید تئوری کردن علم رها کرده و به آن تجسم و ماهیت دهد. در این بین البته اتفاقات مبارکی نیز می افتد که دانش آموز را بیش از پیش آماده ورود به جامعه می کند. این اتفاقات می توانند علمی باشند مانند: جستجو و انتخاب طرح، شیوه نگارش طرح گزارش، تحقیق درباره طرح، جستجو برای وسائل و ابزارهای مورد نیاز، طراحی مسیر یک پروژه علمی، استفاده هماهنگ از دست و بدن برای تولید، شناسایی دانش آموزان مستعد (استعدادیابی) و نهایتا تولید یک محصول ملموس و قابل اندازه گیری و قابل ارائه.
در خلال این مسیر، بسیار اتفاقاتی که از نظر روان‌شناسی، جامعه شناسی، علوم اجتماعی و علوم تربیتی مهم هستند نیز آموخته می شوند مانند: روحیه پرسشگری، صبر در رسیدن به نتیجه، آموزش طی مراحل از ابتدا تا انتها، عضو موثر بودن در یک فعالیت گروهی، قبول مسئولیت، مدیریت زمان، احترام به ایده‌ها و پیشنهادات دیگران، تجربه شکست، تجربه پیروزی، نقد و تحلیل، تفکر انتقادی، شیوه‌های صحیح انتقاد، بردباری در قبول انتقاد، کمک خواستن و کمک کردن، تجربه موفقیت گروهی، تجربه ناکامی گروهی، توانایی مذاکره، توانایی گوش دادن، توانای ارائه و نمایش ایده ها در گفتار و عمل، اعتماد به نفس، عزت نفس و ده ها مهارت و توانایی دیگر که از زمان ثبت نام در جشنواره جابر ابن حیان تا اعلام نتیجه فراگرفته می شود.
بنابراین، قطعا به سود دانش آموز است که در این جشنواره شرکت کند زیرا حتی در شکست هم یک موفقیت نهفته است.
یکی از مهمترین فواید طرح جابرابن حیان را باید درگیر کردن والدین و خانواده در کمک به دانش آموز جستجو کرد. والدین در روند همکاری با فرزند خود به یک تعامل سازنده رسیده و رابطه بین والدین و دانش آموز را از یک رابطه احساسی صرف به یک تعامل علمی، منطقی و گروهی تبدیل می کند.
طرح جابر ابن حیان دانش آموز را وادار می کند که با نگاهی علم محور اطراف خود را ببینند. در زندگی روزمره بینش علمی داشته باشد و علم را در تمامی زوایای زندگی وارد کند. بعنوان مثال اگر نگاهی به برخی از متداول ترین موضوعات علمی کنیم خواهیم دید که هزاران موضوع برای ارائه به جشنواره جابر ابن حیان وجود دارد. موضوعاتی مانند: مراحل تولید سوخت اجاق گاز در آشپزخانه، زندگی پروانه، کرم خاکی، شیشه چگونه تولید می شود؟ رشد گیاهان از بذر تا میوه چگونه است؟ لباس چگونه تولید می شود؟ و هزاران عنوان و موضوع علمی که در زندگی روزمره وجود دارد.
آسیب شناسی طرح جابر ابن حیان
مانند تمامی رویدادها و طرحها جشنواره جابر ابن حیان نیز کمبودها و نواقصی دارد. شاید بتوان گفت مهمترین نقص جشنواره جابر ابن حیان مربوط به عدالت آموزشی باشد. هنوز دانش آموزانی که در مدارس برتر مشغول تحصیل‌هستند امکانات بیشتری داشته و دانش آموزان مناطق یا مدارس کمتر برخوردار نه امکانات کافی و نه توان رقابت با این دبستانها و دانش آموزان را دارند و "چرخه دارندگان برنده هستند" در اینجا هم تکرار می شود. در واقع بیشتر دبستانهای موفق از بین مدارس برند هستند.
طرح جابر ابن حیان تنها موضوعات تحقیقاتی و علمی را در بر می گیرد و موضوعات هنری، ریاضی، رویا پردازی و اجتماعی در آن راهی ندارند. در حالیکه بسیاری از دانش آموزان استعدادهای هنری دارند.
نحوء اطلاع رسانی به خانواده ها صحیح نیست و بسیاری از والدین هدف‌های این طرح را به درستی درک نکرده اند. مثلا فکر می کنند که باید آنچنان فرزند خود را مورد حمایت قرار دهند تا برنده شود و بیشتر کارها توسط والدین انجام می شود. یا والدین هنوز تفاوت بین روزنامه دیواری و تابلوی نمایش را نمی دانند. برخی از والدین هم درباره اهداف به درستی توجیه نشده اند و به همین دلیل تمایلی به شرکت دادن فرزند خود در جشنواره ندارند.
به استثناء مدارس برتر که تیم مشاوره قوی دارند بقیه دبستانها دانش آموز را استعداد یابی نکرده و پیگیر موفقیت دانش آموز برای مراحل بعدی نیستند. اینجاست که نقش دبستان خوب خود را نشان می دهد. طرح برگزیده تقدیر نامه یا جایزه ای نصیب دانش آموز کرده و موضوع پایان می گیرد. در حالیکه نباید چنین باشد.
دبستانهای موفق در جشنواره جابر ابن حیان
تعداد زیادی از دبستانها هستند که از وجود جشنواره جابر ابن حیان نهایت بهره برداری به نفع دانش آموزان و حسن شهرت دبستان خود را می برند. این دبستانها جشنواره را جدی گرفته و با حضور مکرر خود و پشتیبانی از دانش آموزان با یک تیر چندین نشان را هدف می گیرند. این مدارس در زمره مدارس برونگرا قرار دارند. مدارسی که دانش آموز را در محدوده مدرسه نگه نمی دارند و با قرار دادن او در یک چالش سراسری ملی هم دانش آموزان خود را در مسیر موفقیت علمی قرار می دهند، او را رقابت پذیر می کنند، استعدادیابی می کنند، با علم آشنا می کنند و هم برای خود حسن شهرت و معروفیت کسب می کنند.
برخی از این دبستانهای برتر عبارتند از:
1- دبستان پسرانه سلام یاسین در منطقه 1
2- دبستان پسرانه علامه طباطبائی واحد مرزداران در منطقه 2
3- دبستان دخترانه ماهور در منطقه 2
4- دبستان پسرانه علامه طباطبائی واحد ونک در منطقه 3
5- دبستان پسرانه سلام پیروز در منطقه 3
6- دبستان پسرانه فرهنگ در منطقه 4
7- دبستان پسرانه سرواندیشان آفتاب در منطقه 4
8- دبستان دخترانه آوای تبسم تابان در منطقه 4
9- دبستان دخترانه صدرانوین در منطقه 5
10- دبستان پسرانه علامه طباطبائی واحد آبشناسان در منطقه 5
11- دبستان پسرانه بهان در منطقه 5
12- دبستان پسرانه ستارگان زمین در منطقه 5
13- دبستان پسرانه نوید صالحین در منطقه 6
14- دبستان دخترانه مروا در منطقه 6
15- دبستان پسرانه البرز پایدار در منطقه 7
16- دبستان دخترانه نیکا در منطقه 7
17- دبستان دخترانه اتحاد نوین در منطقه 7
18- دبستان دخترانه رسا در منطقه 8
19- دبستان دخترانه سیمای فرشتگان در منطقه 8
20- دبستان دخترانه سفیران پردیس در منطقه 8
اطلاعات تمامی این مدارس را می توانید در بخش لیست مدارس تهران که در شبکه اجتماعی مدرسه کلوب منتشر شده است پیدا کنید.
سخن نهایی:
همچون همیشه در مبحث جشنواره جابر ابن حیان بیشترین تاثیر را باید در دبستان خوب جستجو کرد. والدین باید در زمان انتخاب مدرسه نهایت هوشیاری را بکار برده تا مدرسه ای را انتخاب کنند که فعالیتهای خارج از مدرسه را جدی بگیرد. مدارس برونگرا انتخاب بهتری هستند. اگر به هر دلیلی چنین مدرسه ای در دسترس نیست والدین می توانند خود اقدام کرده و اطلاعات زمان ثبت نام و انتخاب موضوع را با دبستان فرزند خود هماهنگ کرده و فرزند دانش آموز خود را در این جشنواره شرکت دهند. شبکه اجتماعی مدرسه کلوب با فراهم کردن اطلس مدارس و همچنین مقالات بهترین دبستانهای دخترانه و پسرانه در هر منطقه معرفی جامعی از دبستانهای برتر را ارئه داده است. بخش مدرسه یاب نیز می تواند کمک زیادی در یافتن مدرسه مناسب در هر منطقه به والدین کند.
