۳٫۹m
۱۵٫۹m
مقدمه: در این مقاله موضوع کودکان و قانون پذیری را بررسی خواهیم کرد. ابتدا تعریفی از قانون ارائه خواهد شد و سپس سعی می شود به این سوالات پاسخ داده شود: قانون چیست؟ چگونه کودک احترام به قانون را می آموزد؟ چه کسانی مسئول آموزش قانون به کودکان هستند؟ نقش مدرسه در قانون‌پذیر کردن کودک و نوجوان چیست؟
با کمک شبکه اجتماعی مدرسه کلوب مقالاتی که در این زمینه به فهم درست این موضوع کمک می کند را بررسی خواهیم کرد. با ما همراه باشید.
قانون چیست؟
مفهوم قانون یکی از پیچیده ترین مفاهیمی است که بشر تاکنون اختراع کرده است. شاید ساده‌ترین تعریف برای فهم راحت افراد غیرمتخصص این باشد که بگوییم: "قانون مجموعه‌ای از احکام و قواعدی است که توسط نهادهای اجتماعی یا دولتی برای تنظیم رفتار ایجاد شده و قابل اجرا هستند."
شاید هیچ تعریف و مفهومی در طول دوران بشر اینچنین ثابت و در عین حال متغییر نبوده است. در بین تعاریفی که برای انسان و تفاوت انسان با حیوان گفته شده است یک تعریف مربوط به قانون است. با اینکه حتی حیوانات نیز قانون دارند ولی قانون حیوانات پیرو غریزه و بقا و غیرقابل تغییر است. در شرایط یکسان، رفتار میمون‌ها یا مورچه‌ها در صدهزار سال پیش مشابه رفتار آنها در قرن بیست و یکم است. درحالیکه قانون بشر به شدت دستخوش تغییر است و کمتر قانونی است که تغییر نکرده باشد (به استثناء ضرورت قانون در جامعه). در 400 سال پیش برده داری یک موضوع پذیرفته شده بود و برای خود قانون و قواعدی داشت. در حالیکه امروزه برداری کاملا ضد قانون است.
از قانون بعنوان هنر عدالت نام برده شده است و مفهوم عدالت یکی از انتزاعی‌ترین و پیچیده‌ترین مفاهیم بشری است. عدالت در علم حقوق، دین، فلسفه، علوم اجتماعی و غیره تعاریف خود را دارد که از این بحث خارج است. لازمه زندگی در اجتماع احترام و پیروی از قانون است. هر چه انسان قانونمدارتر باشد از احترام بیشتری برخوردار است و آشنای با قانون زندگی را برای شخص آسانتر می کند. اغلب ما شنیده‌ایم یا برای خودمان تجربه شده است که چگونه افرادی فریب خورده و اموال خود را از دست داده اند، این مثال ساده‌ترین شکل نیاز انسان به آگاهی از قانون است. قانون همچون قلاب‌هایی است که انسان را به جامعه، خانواده، محیط کار، خیابان، حوزه زندگی خصوصی و بخش زندگی عمومی متصل می کند. بدون قانون انسان در توحش باقی مانده و هویت انسانی نخواهد داشت.
بعد از این مقدمه طولانی، درک این موضوع آسان می شود که هرچه زودتر کودک با مقوله و مفهوم قانون آشنا شود به سود خود کودک، خانواده و جامعه است. دراین مبحث ما با دو مقوله سروکار داریم: حقوق کودک (مانند حق داشتن زندگی سالم، حق تحصیل‌رایگان، حق آسیب ندیدن در خانواده و غیره) و آموزش قانون و احترام به قانون توسط کودکان. موضوع اصلی این مقاله آموزش قانون و احترام به قانون توسط کودکان است.
آشناسازی کودک با مقوله قانون موجب می شود که زندگی راحت‌تر شده و از بروز مشکلات جلوگیری شود. برای قانون‌پذیر کردن کودکان باید صبور و با حوصله بود، در عین مقتدر بودن باید مهربان بود و باید نشان داد که متوجه رفتارهای او هستید. مهمترین اصل این است که قانون‌پذیر کردن و یاد دادن احترام به قانون باید عملی باشد.
چه کسانی مسئول قانون‌پذیری کودکان هستند؟
پاسخ به سوال: "چه کسانی مسئول قانون‌پذیری کودکان هستند؟" را باید یکی از مهمترین سوالات مربوط به علم تعلیم و تربیت دانست. نقش برجسته مدرسه و خانواده غیرقابل انکار است. معلم و والدین به مانند دو ستونی هستند که کودک را در جامعه نگه می دارند. اگر یکی از این دو رکن ضعیف عمل کند رشد اجتماعی کودک ناقص و معیوب خواهد بود. به همین دلیل ضروری است که والدین با معلم و مشاور در تماس و هماهنگ باشند.
با توجه به نفوذ رسانه‌های جمعی، بویژه تلویزیون و نشریات مخصوص کودکان، باید در انتخاب این موارد نیز توجه بسیار زیادی کرد.
وقتی به سخنان والدین گوش می دهیم اغلب یا اطلاعی از این موضوع ندارند یا فرصتی برای آن ندارند. خیلی از والدین تمامی وظیفه قانون‌پذیر کردن فرزند خود را در حوزه وظایف مدرسه می دانند که این تفکر کاملا اشتباه است. بسیاری از مدارس برای والدین نیز کلاس‌ها و دوره‌های آموزشی می گذارند تا والدین را با حقوق کودک آشنا کنند. علم آموزش ثابت کرده است که آموزش غیرمستقیم بهترین شیوه آموزش است. به این معنی که بهتر است بدون اشاره مستقیم به هدف آن را به شخص آموزش داد. بعنوان مثال اگر می خواهید به کودک یاد دهید که برداشتن لوازم دیگران عملی خلاف قانون است، می توانید آن را به شکل یک نمایشنامه یا داستان نشان دهید.
کلاس‌های فوق برنامه بهترین فرصت را برای آموزش قانون و احترام به قانون فراهم می‌کنند. در زمان انتخاب مدرسه یکی از فاکتورهای انتخاب، داشتن کلاس‌های فوق برنامه قرار دهید. مدرسه‌ای که تنها به آموزش سوادآموزی رسمی بسنده می کند نمی‌تواند مدرسه‌ای مناسب هزاره سوم باشد. در کنار آموزش سوادآموزی، که اولین و کمترین هدف آموزش و پرورش است، مدرسه باید آموزش مهارت‌های نرم را نیز در برنامه او داشته باشد و مهارت‌های نرم از طریق کلاس‌های فوق برنامه به شکل غیرمستقیم آموزش داده می شوند. اهمیت کلاس‌های مهارت آموزی در دبستان به حدی زیاد است که می توان آن را کارگاه ساخت انسان اجتماعی نام داد. بسیار اهمیت دارد که قانون‌پذیری را از دوره دبستان آموزش داد تا در وجود کودک نهادینه شود. اگر کودک به اهمیت ندادن به قانون عادت کند، تغییر شخصیت او در بزرگسالی بسیار دشوار و هزینه بر خواهد بود.
فصل تابستان بهترین زمان برای قانون‌پذیر کردن کودکان است. دانش آموزان که فارغ از درس و امتحان هستند و بیشتر وقت خود را در خانه یا پانسیون‌های تابستانی می گذرانند بطور عملی و بی واسطه در معرض قانون، احترام به حقوق دیگران و عواقب نقض قانون قرار می گیرند. پانسیون‌های تابستانی و اهمیت آن در رشد اجتماعی کودک غیرقابل انکار است.
چگونه کودک را قانون‌پذیر کنیم؟
قبل از ورود به بحث اصلی باید یادآوری شود که قانون‌پذیر کردن کودک یک فرآیند تدریجی و زمان‌بر است و به سرعت و آسان به دست نمی آید. قانون‌پذیری یعنی احترام و قبول محدودیت‌ها و کودک بطور طبیعی تمایل به آزادی بی حد و حصر دارد به همین دلیل در مقابل قانون مقاومت می کند. همانطور که قبلا گفته شد سعی کنید آموزشها غیرمستقیم و عملی باشد. بازی بهترین شیوه برای آموزش به کودک است.
چند راهکار موثر برای قانونمند کردن و قانون پذیری کودک در ذیل ذکر شده است:
1- به رفتارهای کودک توجه کنید. نشان دهید که متوجه رفتارهای او هستید. ابتدا موارد را برای او توضیح دهید و هر زمان که رفتار موافق با قانونمندی از او دیدید آن را ذکر کرده و او را تشویق کنید و هرزمان که رفتار ضد قانون از او دیدید به او تذکر دهید. بعنوان مثال احترام به حق مالکیت دیگران، کودکان در سنین پایین درکی از حق مالکیت ندارند و بسیار دیده شده است که اسباب بازی‌های کودک دیگری را طلب می‌کنند یا در مدرسه اگر از چیزی خوششان بیاید آن را با خود به خانه می آورند. برای او توضیح دهید که نباید به وسائل دیگران بدون اجازه دست زد یا برداشت و اگر این عمل را از او دیدید، مقتدرانه و بدون خشونت عمل کنید. در هر شرایطی از مسیر احترام به کودک و ادب خارج نشوید. به دلایل او برای انجام این عمل گوش دهید و دلایل خود را برای عمل اشتباه او توضیح دهید.
2- احترام به حقوق و حریم کودک: بسیار مهم است که شما هم در عمل به او نشان دهید که به حقوق او احترام می گذارید و به او یاد دهید که او نیز حقوقی دارد که باید توسط دیگران محترم شمرده شود. حریم خصوصی و عمومی را به او یاد دهید. حقوقی که کودک دارد و می توان آن را به خودش واگذار کرد مانند: حق انتخاب بازی، حق پوشیدن لباس مورد علاقه اش، حق تصمیم گیری برای نحوئ درس خواندن. اگر به او قولی داده‌اید آن را عملی کنید، مانند: بردن او به سینما یا پارک، پختن غذای مورد علاقه اش و غیره. اینگونه به او در عمل یاد دهید که به قانون احترام به حق دیگران و احترام به گفته خود معتقد و پایبند هستید.
عزت نفس و نقش آن در رشد شخصیت کودک اشاره‌ای به همین مفهوم دارد.
3- داشتن الگوی مناسب: به یاد داشته باشید که فرزندان شما اعمال شما را تقلید می‌کنند نه سخنان شما را. آنها با نگاه کردن به شما یاد می گیرند که چه کارهایی را باید بکنند و چه کارهای را نباید بکنند. نشان دهید که به قانون احترام می گذارید. در خانه، در خیابان، در مهمانی، در جمع، در تنهای و همه جا به قانون احترام بگذارید. گفته شده است که قوانین راهنمایی و رانندگی ملموس ترین و عملی ترین شکل قانون در یک جامعه است. از این فرصت استفاده کنید و با عمل کردن به قوانین راهنمای و رانندگی پایبندی و التزام خود را به قانون در عمل در پیش چشم فرزند خود نمایش دهید. اجازه دهید فرزند شما ضرورت عمل به قانون و عواقب تخطی از آن را به چشم ببیند. الگوی مناسبی برای فرزند خود باشید.
4- محدوده توانایی برای او مشخص کنید. با مشخص کردن حریم و محدوده برای او قوانین خصوصی را در خانه درست کنید. این قوانین می توانند در حد توانایی او باشند مانند: بیدار نبودن بعد از ساعات معیینی در شب، جمع کردن اسباب بازی‌های پراکنده، مکان مشخصی برای خوردن غذا، وارد نشدن به اتاق دیگران بدون اجازه، برنامه ریزی برای روز بعد و غیره.
5- نشان دادن عشق و توجه در هر شرایطی: اقتدار را با قلدری و روش‌های سختگیرانه اشتباه نگیرید. فرزند شما باید مطمئن شود که در هر شرایطی از عشق، توجه و حمایت شما برخوردار خواهد بود. اگر فرزند شما از قوانین تعیین شده تخطی کرد هرگز از شیوه‌های خشن برای تادیب او استفاده نکنید. ولی در عین حال برای عملی کردن عواقب تخطی جدی باشید.
6- واکنش‌های تشویقی و پاداش را اعمال کنید. متوسل شدن به روش‌های تادیبی باید در کنار سیستم پاداش و تشویق باشد. اگر برای فرزند خود روش تادیب و تنبیه (بدون اعمال خشونت) را در پیش گرفته‌اید باید حتما در زمانی که او قانون‌پذیری و احترام به قانون را رعایت می کند از پاداش و تشویق استفاده کنید. به او نشان دهید که متوجه و قدردان او هستید. عصبانیت، پرخاش و خشونت رابطه موثر و احترام‌آمیز بین والدین و فرزند را از بین خواهد برد. این موضوع حتی در زمان اختلافات خانوادگی بین والدین نیز باید رعایت شود.
7- مدرسه مناسب انتخاب کنید. سعی کنید مدرسه‌ای را انتخاب کنید که جزء مدارس برونگرا باشد. مدرسه برونگرا فرصت‌هایی را فراهم می کند که کودک از ابتدا در تقابل با دیگران، حقوق دیگران و عواقب احترام یا نقض قانون قرار بگیرد. این موارد دو اصل مهم آموزش غیرمستقیم و آشنای با قانون در عمل را فراهم می کند. برخی از مدارس از نیروهای انتظامی یا پرسنل آتش نشانی دعوت می‌کنند که برای دانش آموزان سخنرانی کند، مشاهده مستقیم ضابطان قانون می تواند بسیار موثر باشد.
8- انتظارات خود را واضح و شفاف بیان کنید. در بیان قوانین، محدودیت‌ها، دلایل آن، عواقب تخطی از آن و پاداش آن از کلمات صریح و روشن استفاده کنید.
9- در مکانها و مجامع عمومی شرکت کنید. با شرکت در مکانهای عمومی و همراه بردن فرزند خود او را با زندگی جمعی و رعایت حقوق دیگران در مکانهای عمومی آشنا کنید. خرید بلیط سینما می تواند درسی برای رعایت حقوق دیگران باشد. این اعمال جزئی را جدی بگیرید.
جمع بندی
هر پدر یا مادری وظیفه دارد فرزند خود را آماده زندگی در اجتماع کند. ضرورت زندگی جمعی رعایت حقوق دیگران، آشنایی با حقوق خود و برحذر بودن از قانون شکنی است تا کودک بتواند در بزرگسالی زندگی بدون دغدغه‌ای را داشته باشد و بعنوان متخلف از عواقب قانون‌شکنی در امان بوده یا از عواقب افراد قانون شکن که موجب ضرر و زیان به اموال یا آبرو می شود مصون بماند.
والدین می توانند بعنوان الگوی عملی از سویی و انتخاب مدرسه مناسب از سویی دیگر به فرزند خود کمک کنند تا با قانون آشنا شده و قانون‌پذیر شود. اگر بدنبال مدرسه‌ای هستید که آموزش‌های اجتماعی را به فرزند شما آموزش دهد باید مدرسه‌ای برونگرا انتخاب کنید که در آن کلاس‌های فوق برنامه و مهارت‌های نرم جدی گرفته شود. برای پیدا کردن چنین مدرسه‌ای می توانید به لیست مدارس تهران در شبکه اجتماعی مدرسه کلوب مراجعه کنید.
