مهارت آموزی دانش آموزان دبستانی از طریق نجاری

مقدمه: در این مقاله اهمیت مهارت آموزی دانش آموزان از طریق کار با چوب و نجاری بررسی شده است. سعی شده به سوالاتی مانند: اهمیت کلاسهای مهارت آموزی در دبستان چیست؟ چه مدارسی از این نظر موفق هستند؟ چرا نجاری می تواند برای دانش آموزان ابتدایی لذت بخش باشد؟ چرا باید نجاری در دبستان جدی گرفته شود؟ نقش مدارس برونگرا در رشد مهارت آموزی کودکان چیست؟ چرا مدارس برند برای مهارت آموزی موفق هستند؟ چه دبستانی بهترین عملکرد را درباره مهارت آموزی از طریق نجاری دارد؟

در جمع آوری اطلاعات این مقاله از شبکه اجتماعی مدرسه کلوب بعنوان منبع استفاده شده است. با ما همراه باشید.

مهارت آموزی چیست و انواع آن کدام است؟

سرعت و کیفیت تغییرات در آموزش و پرورش حیرت انگیز است. کافی است تنها یک دهه تفاوت سنی داشته باشید تا متوجه شوید آنچه که در دبستان آموخته اید رهسپار موزه ها و خاطرات شده است. این واقعیت تنها درباره سطح علمی کتابها و درسها نیست؛ بلکه روش تدریسها، ابزار آموزش، نوع آموزش، فضای آموزش و خلاصه تمامی ارکان آموزش و پرورش آنچنان دچار تغییر و تحول شده است که بسیاری از والدین زمانی که کتاب های مدرسه و تجهیزات آموزشی را می بینند احساس درماندگی می کنند.

یکی از این وجوه آموزش که به شدت تغییر کرده است موضوع مهارت آموزی دانش آموزان در مدرسه است. زمانی واژه مهارت آموزی تنها برای تست زدن در کنکور استفاده می شد. امروزه، مهارت آموزی در دبستان طیف وسیعی از توانایی ها را در بر می گیرد که پیشتر برای یادگیری هر یک از آنها نیاز به یک ترم دانشگاه بود.

البته هنوز می توان بسیاری از مدارس – بویژه مدارس دولتی- را یافت که در چارچوب نظام سنتی حرکت می کنند و آموزشهای آنها بر محور سوادآموزی، نمره محوری، کنکور محوری، درس محوری می گردد. نظام آموزش و پرورش رسمی کشور به دو دلیل عمده تمایلی به ورود به موضوع مهارت محوری ندارد. این دو دلیل عبارتند از: غلبه تفکر سنتی که هنوزسواد را در آموزش خواندن، نوشتن، دستور زبان، ریاضیات، علوم زیستی، و غیره می داند. دلیل دوم: شاید به موضوع عدالت آموزشی مربوط باشد. سیستم آموزش و پرورش رسمی به دلیل کمبود سرمایه و نیروی کار متخصص توانایی فراهم کردن تمامی امکانات برای تمام مدارس دولتی در سطح کشور را ندارد، به همین دلیل تلاش می کند آنچه که از معلمان، تجهیزات و امکانات است را بطور متوازن و متناسب بین مدارس پخش کند.

در این میان اما مدارس غیردولتی، بویژه مدارس برند، با داشتن مخاطبینی که انتظار دارند در مقابل شهریه ای پرداختی بهترین خدمات را دریافت کنند. این خدمات شامل: روش تدریس، نوع آموزش، موضوع آموزش و امکانات آموزشی است. این مدارس شهامت تغییر را داشته و دست به ابداع و نوآوری در آموزش می زنند. یکی از ابداعات و نوآوری ها آموزش مهارتها به دانش آموزان است.

در حال حاضر برخی مدارس که به مدارس برونگرا معروف هستند با توجیه این که سوادآموزی رسمی از بدیهیات است و اولین گام در آموزش است و هدف اصلی نه سوادآموزی بلکه آماده کردن دانش آموز برای ورود به جامعه است، از سواد آموزی بعنوان اولین وسیله و ابزار برای جامعه پذیری دانش آموزان خود استفاده می کنند. ابزارهای جامعه پذیری محدود به سواد رسمی نیست. آموزش مهارت ها مهمترین و بسیط ترین ابزار برای جامعه پذیر کردن دانش آموزان است. آموزش مهارت ها در عصر جدید آنچنان مهم است که مدارس مهارت-محور پا به عرصه آموزش و پرورش نهادند و کلاسهای مهارت آموزی در مدارس شاخص و معتبر فعال شدند.

اهمیت کلاسهای مهارت آموزی در دبستان حیرت انگیز و بسیار فراتر از آنچه است که والدین می پندارند. کلاسهای فوق برنامه قلب تپنده مهارت آموزی در مدارس است. ولی قبل از اینکه وارد مبحث کلاسهای فوق برنامه شویم نگاهی داشته باشیم به انواع مهارت ها در دبستان.

انواع مهارتها:

مهارتهای که در مدارس تدریس می شوند 2 نوع عمده هستند:

• مهارتهای سخت

مهارتهای سخت به مهارتهای اطلاق می شوند که برای آموزش آنها نیاز به ابزار و تجهیزات مخصوص است و قابل اندازه گیری و سنجش و قضاوت با کمک یکی از پنج حس فیزیکی (بینایی- شنوایی- چشائی- لامسه و بویایی) باشند. طراحی گرافیک، نجاری، مکانیکی، زبان خارجی، ورزشها، آشپزی، صنایع دستی، حسابداری، نقاشی و غیره در زمره مهارت های سخت قرار می گیرند. این مهارتها بیشتر در گروه مشاغل و فنون بوده و بطور مستقیم آموزش داده می شوند.

• مهارتهای نرم

مهارتهای نرم بیشتر از نوع توانایی های کیفی و شخصیتی هستند. این توانایی ها قابل اندازه گیری با ابزار نیستند. در موقعیتها و شرایط مختلف تغییر می کنند، نیاز به آموزش دارند. بطور غیرمستقیم آموزش داده می شوند. از نوع مهارتهای ارتباطی هستند در زندگی اجتماعی ضروری هستند. برای روشن شدن بهتر این دو نوع مهارت مثالی بزنیم: وکیلی را در نظر بگیرید که تمامی دروس و ترمهای حقوق را با موفقیت و معدل بالا طی کرده است. این وکیل در نوشتن لایحه های قانونی بسیار توانا است ولی در جلسات دفاع در دادگاه توانایی دفاع مطلوب را ندارد. این وکیل نمونه روشن از دانش آموزی است که مهارتهای سخت را به خوبی فراگرفته است با قوانین آشنا است ولی مهارت مذاکره را نیاموخته است. نمونه دیگر راننده زبده ای است که رانندگی (مهارت سخت) را به خوبی می داند ولی به قوانین راهنمای و رانندگی (مهارت نرم قانون پذیری) اعتنای ندارد.

مهارت های نرم به انسان کمک می کند که بتواند با اجتماع و دیگران ارتباط درست و منطقی برقرار کند. برخی از انواع مهارتهای نرم عبارتند از: احترام به قانون ، مهارت تفکر انتقادی، مهارت رهبری، مهارت همکاری، کار گروهی، مهارت مدیریت استرس، مهارت پذیرش اندوه، مهارت مدیریت زمان، مهارت حل مسئله، مهارت شناخت و کنترل احساسات و غیره.

رابطه بین مهارت‌های نرم و مهارت‌های سخت

آیا رابطه ای بین مهارتهای نرم و مهارتهای سخت وجود دارد؟ بی تردید پاسخ این سوال بلی است. مهارتهای سخت را باید وسیله و ابزاری برای آموختن مهارتهای نرم به شمار آورد. صبر کردن یک مهارت نرم است. عروسک سازی با پارچه و چوب یک مهارت سخت است. حال تصور کنید دانش آموزی که یک یا دو ماه را صرف ساخت عروسک کرده و بعد این عروسک را در یک نمایش خیمه شب بازی به حرکت در می آورد. او مهارت صبر کردن، تمرکز بر کار، دستورزی، کارگروهی، دقت به جزییات، لذت تشویق تماشاگران و خلاقیت در طراحی لباس، صحنه، هماهنگی بین حرکت و کلام و ده ها مهارت نرم دیگر را در خلال این دو ماه فراگرفته است. مهارت سختی مانند خیاطی همچون ظرفی است که مهارتهای نرم بسیاری در آن جا می گیرند.

فراموش نکنید ویژگی مهارت سخت آموزش مستقیم و ویژگی مهارت نرم آموزش غیر مستقیم است.

آموزش نجاری در دبستان ها

حال بعد از آشنای با اهمیت آموزش مهارتها در دبستان و انواع مهارتها می خواهیم یکی از بهترین مهارتهای سخت که ارتباط تنگاتنگی با انواع مهارتهای نرم دارد را معرفی کنیم: نجاری.

آموزش نجاری در دوره دبستان را باید یک انقلاب در آموزش و پرورش به شمار آورد. آموزش نجاری در دبستان در ایران کاملا نوآورانه و جدید است ولی این مهارت سابقه ای حدود 20 ساله در امریکا و اروپا دارد. شاید جالب باشد اگر بدانید که یک سازمان غیردولتی برای بیش از دو دهه سعی در معرفی و راه اندازی آموزش نجاری و کار با چوب در دبستانهای اروپا، امریکا، ژاپن، نیوزلند و کانادا دارد.

ولی چرا نجاری در دبستانهای ابتدایی تا این حد در خارج از کشور مورد استقبال قرار گرفته است؟ و چرا در ایران بعنوان یک پدیده نوظهور، غیرضروری و لاکچری شمرده می شود؟

پاسخ در نگرش جامعه نسبت به آموزش است. در کشورهای پیشرفته مهارتهای نرم اولویت دارند و در کشورهایی با نگاه سنتی هنوز مهارتهای سخت و شیوه سوادآموزی سنتی اولویت دارد.

در آموزش و پرورش فعلی ایران هنوز تاکید زیادی بر آموزش سوادآموزی دانش آموزان وجود دارد. آموزشهای که منفعلانه اطلاعات را توضیح داده و از دانش آموز می خواهد آن را حفظ کرده و در برگه امتحان و کنکور نتیجه بگیرد. تمام شواهد تحقیقاتی به این واقعیت اشاره می‌کنند که کودکان از طریق تجربی و عملی یاد می گیرند. خیلی مهم است که بچه ها فعال باشند و یاد بگیرند خودشان فکر کنند. نجاری مطمئناً می تواند به روشی پویا به این یادگیری معتبر کمک کند و همچنین در بین کودکان بسیار محبوب است. آموزش نجاری در مدارس ابتدای با یک تیر دو هدف زدن است. فعالیتی که آموزش، بازی و فن را شامل می شود.

چوب قدرتی جادویی در خود دارد. چوب جزئی از طبیعت است. قابلیت انعطاف و شکل پذیری بالای دارد. بی خطر است. لمس آن دلپذیر و خوشآیند است. مانند فلزات نیست که سنگین، غیرقابل انعطاف، نیازمند ابزارهای گرانقیمت مانند کوره و دستگاه ذوب و تراش باشند. ابزار و وسائل مورد نیاز در نجاری برای کودکان سبک وزن، بی خطر، ارزان و متنوع هستند. آسیبهایی که در طی کار با چوب به کودک وارد می شود بسیار سبک و جزئی است و در رده ایمن قرار می گیرد. برای بکار اندازی آن اتاقی معمولی کافی است و نیاز به فضاهای بزرگ و عجیب و غریب ندارد.

نجاری قابلیت ارتباط با تعداد زیادی از رشته های هنری دیگر را دارد. محصول نهایی قابلیت نگهداری بلند مدت – حتی مادام العمر- را دارد. آندازه محصول می تواند از یک بند انگشت (مانند یک گردنبند یا مدال چوبی ساده) تا یک چارپایه ساده، یا تخت برش سبزیجات و گوشت در آشپزخانه یا کمدی ساده برای ابزار و لوازم التحریر باشد.

کار با چوب می تواند کلیدی باشد که قفل یادگیری برخی از کودکان را باز می کند. جادوی واقعی کار با چوب، فرصتی است که برای رشد مهارت های تفکر خلاق و تفکر انتقادی کودکان فراهم می کند. تخیل و مهارت های حل مسئله دو مهارت نرم کلیدی هستند که چوب امکان تجسم یافتن را به آنها می دهد.

نجاری قابلیت فوق العاده ی برای حضور در دبستانها دارد. کودکانی که با کارهای چوبی در مهد کودک یا ابتدایی آشنا شده‌اند، نسبت به دانش آموزانی که با نجاری بیگانه هستند از روشهای ظریف و پیچیده ای استفاده می کنند و توانایی حل مسئله بیشتری از خود نشان می دهند. کار با چوب در عین آسان و بی خطر بودن پیچیده و دشوار بوده و چالش های زیادی را به همراه دارد. همانطور که کودکان طراحی می کنند، برنامه ریزی می کنند و سپس شروع به ساختن می کنند – به ناچار با مشکلاتی روبرو می شوند که باید برای حل آنها راه حل پیدا کنند.

نجاری آموزشی کل نگر است و این پتانسیل را دارد که تمام زمینه های برنامه درسی را در بر بگیرد. به این نوع آموزشها STEM می گویند. STEM مخفف چهار کلمه: علم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (science, technology, engineering and mathematics) است. نجاری را باید شاخص ترین و در دسترس ترین آموزش STEM محور در حیطه مواد طبیعی به شمار آورد که تمام زمینه های یادگیری مانند: رشد فیزیکی، یادگیری زبان و سواد و البته هنر را شامل می شود. نجاری بهترین فرصت برای آموزش توامان طراحی و تکنولوژی (D&T Learning = Design and Technology) را فراهم می کند. نجاری مرز بین هنر و صنعت، خلاقیت و تقلید را می شکند.

بازی نجاری به کودکان این فرصت را می دهد که طراحی و ساختن چیزها را بیاموزند و در عین حال طیف گسترده ای از مهارت های فیزیکی و فکری را توسعه دهند. نجاری فرصت یادگیری تجربی، عملی و علمی توامان که اغلب به ریاضیات، علوم، فناوری و هنر مجسمه سازی مربوط می شود را فراهم می کند.

رشد شخصی و سلامت ذهنی جزء لاینفک کار با چوب هستند. کارهای چوبی تمایلاتی مانند پشتکار و انعطاف پذیری برای یادگیری ایجاد می کند و تأثیر عمیقی بر عزت نفس و اعتماد به نفس کودکان دارد. غوطه ور شدن در فرآیند خلاقیت نیز عمیقاً درمانی است و بر رفاه و سلامت روان تأثیر می گذارد. کودکانی که معمولاً در کلاس درس کمتر درگیر و متمرکز هستند، اغلب در میز کار شکوفا می شوند. کار با چوب می تواند کلیدی باشد که یادگیری برخی از کودکان را باز می کند.

در کنار تمامی فوایدی که در بالا از آنها سخن گفته شد باید به ارتقاء مهارت دستورزی تاکید ویژه ای داشت. نجاری با تنوع گسترده ای که از نظر جنس و اندازه در انواع ابزار و وسائل دارد، مانند: چکش، میخ، سمباده، اره، کاردک، مداد، خط کش، رنگ، و غیره تمرینی بی نظیر برای آمادگی حضور در انواع فعالیتهای دیگر را به دست می دهد.

نجاری در دبستان سلام یاسین

حال که با فواید بی شمار نجاری برای کودکان و دانش آموزان ابتدایی آشنا شدید با یکی از دبستانهای برتر که نجاری را همچون یکی از دروس اصلی در دبستان خود آموزش می دهد آشنا شویم. دبستان پسرانه غیردولتی سلام یاسین در منطقه 1 با اختصاص دادن فضای کارگاهی بسیار ایمن و زیبا اقدام به آموزش نجاری کرده است. موضوع نجاری در دبستان پسرانه سلام یاسین درست مانند آموزشگاه علوم تبدیل به یکی از ضروریات شده است. دانش آموزان با کمال میل در این کارگاه که مجموعه ای از علوم، ریاضی، حرفه و فن، هنر، طراحی و بازی است شرکت می کنند. نداشتن امتحان و نگران نبودن برای ارزیابی بر اساس نمره دریایی از اشتیاق و علاقه به ذات نجاری را در دانش آموزان بر انگیخته است. حضور در کارگاه نجاری درست مانند حضور در زمین بازی در زنگ تفریح دانش آموزان را بدون هیچ اجباری برای ساعاتی در پای چوب و میخ و چکش مجذوب کرده و از دنیای درس و مدرسه جدا می کند. اطلس دبستان پسرانه سلام یاسین گواهی بر این ادعا است و تمامی فعالیتها، برنامه ها و دستآوردهای این دبستان را به شکل تصویر، توضیح و فیلم به نمایش گذاشته است.

جای دارد که وزارت آموزش و پرورش با نمونه قراردادن دبستان پسرانه سلام یاسین نجاری بدون امتحان را در تمامی دبستانهای کشور راه اندازی کند. هدف از نجاری در مدرسه نباید آموزش نجاری باشد. هیچ کشوری نیاز به تعداد زیاد نجار ندارد و قرار هم نیست که تمام این دانش آموزان در بزرگسالی در حرفه نجاری مشغول به کار شوند. هدف را باید در استعداد پنهان نجاری برای برانگیختن تمرکز، دقت به جزییات، خلاقیت، ایجاد ارتباط بین رشته های فنی، علمی، ریاضی، تجربی و هنری، بوجود آوردن حس اعتماد به نفس و عزت نفس در کودک و نهایتا بازی و سرگرمی قرار داد. اهدافی که دبستان پسرانه سلام یاسین در به دست آوردن آنها بسیار موفق بوده است.

حسن شهرت دبستان پسرانه سلام یاسین بعنوان یکی از بهترین دبستانهای پسرانه منطقه 1 اتفاقی نیست. این مدرسه که عضوی از مجموعه مدارس برند سلام است بهترین روشها برای آموزش مهارتهای نرم بوسیله مهارت سخت نجاری را فراهم کرده است.

جمع بندی نهایی

آموزش در ایران نیاز به یک بازنگریی جامع دارد. باید اذعان کرد وجود و حضور مدارس غیردولتی با تمام نواقص و اشکالاتی که بر آنها مترتب است یک فرصت و شانس به سیستم آموزش و پرورش داده است که هر مدرسه بتواند در حد توان و تقاضای مشتریان بهترین خود را در بازار رقابت عرضه کرده و تلاش کند تا هم مشتریان و متقاضیان را راضی کند و هم بهترین عملکرد را در قبال دانش آموزان خود داشته باشد. یکی از این عملکردها وارد کردن کلاسهای فوق برنامه بسیار متنوع و جذاب در مدرسه و جدول آموزش است.

کلاسهای فوق برنامه بعنوان قلب تپنده آموزش مهارت های نرم جای مهمی در مدارس غیردولتی دارند.

از بین کلاسهای فوق برنامه باید از کارگاه نجاری بعنوان یک آموزش جامع که تقریبا تمامی مهارتهای نرم را در خود دارد نام برد. کارگاه های نجاری در دبستانها باید بسیار جدی گرفته شود.

اگر علاقمند به ثبت نام فرزند خود در یک دبستان که کارگاه نجاری دارد هستید می توانید با کمک بخش مدرسه یاب در شبکه اجتماعی مدرسه کلوب تمامی دبستانهای منطقه و محله خود را بررسی کرده و با مطالعه نظرات والدین درباره این مدارس از چگونگی برنامه های مدرسه مطلع شوید. بخش اطلس مدارس تهران تمامی اطلاعات مورد نیاز را در اختیار شما قرار می دهد.

پیشنهاد می شود اگر در منطقه 1 یا مناطق مجاور سکونت دارید با دبستان سلام یاسین تماس گرفته و درخواست یک بازدید حضوری از کارگاه نجاری کنید تا به ضرورت چنین کارگاهی در دبستانها پی ببرید.