۳٫۹m
۱۵٫۹m
مقدمه: در این مقاله به موضوع مهم "تبعیض بین دانش‌آموزان" و "تبعیض در مدارس" پرداخته می شود. ریشه‌های تبعیض بین دانش‌آموزان و تبعیض در مدارس از نظر فردی و اجتماعی بررسی خواهد شد. انواع تبعیض بین دانش‌آموزان، تاثیر تبعیض در مدارس بر دانش‌آموز و در نهایت راهکارهایی برای رفع تبعیض بین دانش‌آموزان و تبعیض در مدارس ارائه می شود. شبکه اجتماعی مدرسه کلوب بعنوان مرجعی آگاهی دهنده درباره موضوعات آموزش و پرورش، دانش موز، معلم و والدین نیز معرفی خواهد شد.مدرسه می تواند در ایجاد یا رفع کمالگرایی دانش آموز موثر باشد؟
نمونه‌هایی از تبعیض در مدارس
شاید بسیاری از ما تجربه‌هایی از این دست را در مدرسه نسبت به خود دیده یا از اطرافیانمان شنیده باشیم:
- خانم معلم جواب سلام من را نداد ولی با همکلاسیم دست داد و حتی نازش کرد.
- معلم اجازه نداد من برم بیرون آب بخورم ولی وقتی همکلاسیم اجازه گرفت گذاشت بره.
- آقای معلم سر من داد زد، ولی همکلاسیم که همان اشتباه را داشت هیچی نگفت.
- آقای معلم با عصبانیت به نگاه من می کنه ولی با فلان همکلاسی خیلی مهربان است.
- مادر همکلاسیم دکتر است و خانم معلم می ره پیشش برای همین بیشتر دوستش دارد.
- آقای معلم مشقای من را فقط خط می زنه ولی برای همکلاسیم هم مهر "صد آفرین" می زنه و هم غلط‌‌هاش را با خودکار قرمز درست می کنه که بهتر یاد بگیره.
تمامی این رفتارها در یک واژه جا می گیرند: تبعیض
نگاه دانش آموز به معلم فراتر از حد تصور بزرگسالان است. معلم مانند الگو است."معلم" مرکز توجه دانش‌آموزان خردسال و نوجوان است و در مقابل دانش آموز تمام توجه معلم را نسبت به خود طلب می کند. ولی معلم نیز خود انسانی است که دارای نواقص و عیوبی است درست مانند همه انسان‌های دیگر. معلم نیز مانند همه ما در یک بستر فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی پرورش یافته که مصون از پیشداوری و تعصب نیست. کودک به این درک نرسیده و معلم در ذهن کودک تمام و کمال و بالاترین مرتبه را دارد. بنابراین، دانش آموز هرگونه نارسایی رفتاری، مانند تبعیض، را نه از نقص معلم بلکه از نقص خود می بیند و اینجاست که انگاره "خود خوارپنداری" در او پدیدار می شود.
تبعیض معلم نسبت به دانش آموز را می توان همچون زهری در جام برای کودک و نوجوانی دانست که قرار است استعدادهایش در مکانی به نام مدرسه شکوفا است. متاسفانه، در سراسر جهان، گزارش‌های مکرری درباره اعمال تبعیض بین دانش‌آموزان دریافت می شود و تازه این نوک کوه یخ است، زیرا قسمت اعظم این رفتارها هرگز گزارش نمی‌شوند. تبعیض به نابرابری دامن می زند و باعث افسردگی، سرخوردگی، خودخوارپنداری و خشم درون معطوف به خود و دیگران می شود. تبعیض یکی از دلایل ترک تحصیل‌در بین دانش‌آموزان است و مسئله به حدی جدی است که در تحقیقات علمی انجام شده ریشه برخی از دلایل خودکشی در بزرگسالی نیز مربوط به تبعیض دوران کودکی است که از طرف والدین یا معلمان نسبت به فرزندان و دانش‌آموزان روا می شود. دانش آموزی که مورد تبعیض قرار گرفته است دچار خودخوارانگاری، دست کم گرفتن خود، بی رغبتی به درس، احساس غریب بودن، احساس بی هنر بودن، احساس مفید نبودن و کودن بودن، سربار بودن و غیره می کند.
این احساسات در گروه خشونت‌های عاطفی جا می گیرند. هر عاملی که موجب شود کودک در توانایی‌ها و شایستگی‌های خود شک کند مصداقی از "خشونت عاطفی" است.
این موضوع در همه جای دنیا نیز می تواند مصداق داشته باشد. بعنوان مثال معلمی به نام جین الیوت در ایالات متحده دست به آزمایشی زده که بعدها "چشم آبی – چشم قهوه‌ای” نام گرفت. در این آزمایش تعدادی از دانش‌آموزان بطور نامحسوس مورد آزمایش تبعیض قرار گرفتند و نتیجه نهایی که به دست آمد این بود که دانش‌آموزانی که مورد تبعیض واقع شده بودند دچار افت تحصیل‌ی قابل ملاحظه شده و احساس شکست، ناامیدی و احساس حقارت داشتند.
بنابراین موضوع تبعیض در مدرسه بسیار مهم است و ارزش پرداختن به آن را دارد. پرداختن به موضوع تبعیض در مدارس موجب آگاهی معلمان، دانش‌آموزان و والدین می شود.
در این مقاله سعی شده است موضوع تبعیض معلمان نسبت به دانش‌آموزان بررسی شود، انواع تبعیض، تاثیر آن شرح داده شود و در پایان راهکارهای برای تغییر تبعیض در مدارس ارائه خواهد شد.
تعریف مسئله:
تبعیض معلمان علیه دانش‌آموزان شامل طیفی از سوگیری‌ها و تعصبات است که ممکن است مربیان، آگاهانه یا ناخودآگاه، نسبت به دانش‌آموزان خاص بر اساس عواملی مانند: ظاهر، نژاد، قومیت، وضعیت اجتماعی-اقتصادی، ناتوانی در آموزش یا سایر ویژگی‌ها داشته باشند. این تبعیض می تواند به طرق مختلف ظاهر شود، از جمله:
1. رفتار نابرابر از طرف معلم: برخی از دانش‌آموزان ممکن است در مقایسه با همکلاسی‌های خود از طرف معلم مورد رفتارهای انضباطی جدی تر، فرصت‌های کمتر برای ابراز وجود، دسترسی محدود تر برای پشتیبانی یا گفتگو با معلم، و غیره برخوردار شوند.
2. انتظارات کم معلم از دانش‌آموز: معلمان ممکن است انتظارات تحصیل‌ی کمتری از دانش‌آموزان خاص داشته باشند که منجر به دست کم گرفتن توانایی‌ها و پتانسیل آنها می شود. این می تواند منجر به نهادیه شدن عدم خودشکوفایی شود که در آن دانش‌آموزان این انتظارات پایین را درونی می کنند و کمتر در صدد ا ستفاده از توانایی‌ها و استعدادهای خود می شوند.
3. خشونت‌های جزئی: رفتارهای معلم می تواند مصداق خشونت‌های جزئی قلمداد شود. به این معنی که دانش آموز احساس کند بطور نامرئی به حاشیه رانده شده و مورد بی توجهی قرار گرفته است. دانش آموزی که مورد خشونت‌های جزیی قرار دارد این احساس را دارد که در کلاس یک شخص اضافه و به درد نخور است و ترجیح معلم بر این است که او در کلاس حاضر نباشد.
تاثیر بر دانش‌آموزان:
پیامدهای تبعیض معلمان می تواند عمیق و گسترده باشد و دانش‌آموزان را از نظر تحصیل‌ی، عاطفی و اجتماعی تحت تأثیر قرار دهد. برخی از تأثیرات کلیدی عبارتند از:
1. عدم موفقیت تحصیل‌ی: تبعیض می تواند توانایی دانش‌آموزان را برای موفقیت تحصیل‌ی با تضعیف اعتماد به نفس، انگیزه و احساس تعلق آنها در کلاس درس مختل کند. وقتی دانش‌آموزان احساس می‌کنند در حاشیه قرار گرفته‌اند یا با آنها رفتار ناعادلانه‌ای صورت می‌گیرد، ممکن است از یادگیری جدا شوند و برای رسیدن به پتانسیل کامل خود تلاش نکنند.
2. آسیب روانی: 80% شخصیت انسان تا سن 11 سالگی شکل می گیرد و این سنی است که کودک بیشترین وابستگی را به مدرسه و معلم دارد. قرار گرفتن در معرض تبعیض می تواند بر سلامت روان و رفاه دانش‌آموزان تأثیر بگذارد و منجر به احساس ناامیدی، اضطراب، افسردگی یا اعتماد به نفس پایین شود. این می تواند عواقب طولانی مدتی داشته باشد که فراتر از کلاس درس رفته و به سایر زمینههای زندگی آنها گسترش یابد. "خودخوارانگاری" دانش آموز اصلی ترین آسیب روانی است که متوجه دانش آموز آسیب دیده از تبعیض می شود.
3. گسترش رفتارهای خشن: دانش آموزی که مورد تبعیض قرار گرفته است در درون خود احساس خشم نسبت به معلم و دانش آموز ترجیح یافته دارد. از آنجا که قدرتی در مقابل معلم خود ندارد، خشم خود را معطوف به همکلاسی ترجیح یافته کرده و از در دشمنی با او در می آید.
4. تشدید نابرابری: در بعد اجتماعی، تبعیض معلمان نابرابری‌های موجود در سیستم آموزشی را تداوم می بخشد و موانع سیستمی را تقویت می کند که مانع از شکوفایی دانش‌آموزان حاشیه نشین و فقیر می شود. این به افزایش شکاف‌های موفقیت و تداوم چرخه‌های فقر و محرومیت کمک می‌کند. تبعیض مانع جامعه پذیری کودک / دانش آموز می شود و این احساس در دانش آموز قوت می گیرد که جامعه نسبت به او منصفانه و عادلانه رفتار نمی‌کند و این موجب قدرت گرفتن خرده فرهنگ‌ها و جدای گزینی افراد این خرده فرهنگ‌ها می شود. این موضوع در جوامع سنتی مانند روستاها یا جوامعی که به نوعی چند فرهنگی هستند بیشتر خود را نشان می دهد.
راهکارهایی برای از بین بردن تبعیض در مدرسه
پرداختن به موضوع تبعیض معلمان علیه دانش‌آموزان نیازمند رویکردی چند جانبه است که شامل مربیان، مدیران، والدین، سیاست‌گذاران و جامعه وسیع‌تر می‌شود. برخی از استراتژی‌هایی که باید در نظر گرفته شود شامل موارد زیر است:
1. آموزش به معلمان: ارائه آموزش‌های مرتبط با تبعیض و رشد حرفه‌ای به معلمان برای افزایش آگاهی از سوگیری‌های ضمنی، صلاحیت فرهنگی و شیوه‌های عادلانه تدریس. این می تواند به معلمان کمک کند تا تعصبات خود را تشخیص دهند و به آنها رسیدگی کنند و محیط‌های آموزشی جامع تری ایجاد کنند. معلم باید تفاوت‌ها، استعدادها و ویژگی‌های فردی هر دانش آموز را بشناسد و مطابق با آن از دانش آموز تکلیف بخواهد و با او رفتار کند. انسان‌ها با هم متفاوت هستند و این درباره دانش‌آموزان نیز صدق می کند. برخی از دانش‌آموزان دیرآموز و برخی تندآموز هستند. برخی در ورزش و برخی در دروس نظری توانمند هستند. اینجاست که معلمان آگاه و آموزش دیده نحوه‌‌ی رفتار با دانش آموز را می دانند. اجازه دهید از واژه "استعدادسالاری" یا "توانمندسازی علایق و استعدادها" استفاده کنیم. مجبور کردن انجام تکالیف ریاضی برای دانش آموزی که استعداد و علاقه به ورزش دارد خود نوعی تبعیض است.
2. افزایش تنوع در معلمان: افزایش تنوع در حرفه معلمی با جذب و حفظ مربیان با زمینههای توانایی‌های مختلف. مانند استفاده از معلمانی که از نظر قومیتی، مذهبی، ظاهری، توانایی‌های جسمی متفاوت هستند. این نه تنها به دانش‌آموزان الگوهایی می دهد که هویت آنها را منعکس می کند، بلکه به کاهش تعصبات و کلیشه‌ها در کلاس کمک می کند.
3. تیم مشاوره و رصد دانش‌آموزان از نظر درسی و احساسی: مدارس باید اطمینان حاصل کنند که همه دانش‌آموزان در محیط آموزشی خود احساس امنیت، احترام و حمایت می کنند. به همین دلیل ضروری است علاوه بر معلم، مدرسه از یک کارشناس مشاوره تحصیل‌ی نیز استفاده کند تا با کنترل وضعیت درسی دانش آموز بتواند وضعیت روحی او را نیز کنترل کرده و بعنوان یک مشاور در کنار دانش آموز و والدین باشد. به همین دلیل والدین بهتر است در انتخاب مدرسه نهایت دقت را داشته باشند.
پیشنهاد می شود عملکرد دبستان دخترانه رسا در منطقه 8 را ملاحظه کنید. این مدرسه با انتخاب یک تیم مشاوره قوی که بطور مرتب با معلم و والدین در ارتباط است وضعیت درسی هر دانش آموز را جداگانه پیگیری می کند و به محض مشاهده علائم افت تحصیل‌ی والدین و معلم را در جریان گذاشته و موضوع را بررسی می کند. دبستان دخترانه رسا عنوان بهترین دبستان دخترانه منطقه 8 را به خود اختصاص داده است.
4. مشارکت تمام دستآندرکاران: مشارکت دادن والدین، دانش‌آموزان و مشاور مدرسه در گفتگو و همکاری برای رسیدگی به مسائل تبعیض در کلاس. بسیاری از والدین خود در زمینه تبعیض اطلاعی ندارند یا هنوز تحت تاثیر آموزش‌های سنتی هستند که هر چه معلم می کند صحیح است. اهمیت انجمن اولیاء و مربیان در این موضوع خود را نشان می دهد. یکی از وظایف انجمن اولیاء و مربیان ارتقاء دانش والدین است. برخی از مدارس به این موضوع اهمیت زیادی می دهند. بعنوان مثال دبستان پسرانه سلام یاسین در منطقه 1، بطور مرتب برنامه‌های مشترک بین معلمان، والدین و دانش‌آموزان برگزار می کند. چنین رویدادهای فاصله بین خانه و مدرسه را از بین برده و دانش آموز احساس نزدیکی بیشتر و اعتماد به نفس بالاتری می کند. دبستان پسرانه سلام یاسین در حال حاضر عنوان یکی از بهترین دبستان‌های پسرانه غیردولتی منطقه 1 را دارد.
آموزش به والدین خود یکی از ارکان هم آموزش و پرورش و همچنین آموزش عمومی است. والدین باید بدانند که از آنجای که کودکان با هم تفاوت دارند شاید لازم باشد روش های تدریس متفاوتی درباره آنها اعمال شود. طرح این موضوع برای افراد آموزش ندیده مانند راه رفتن بر لبه تیغ است. بنابراین، آموزش والدین به همان اندازه مهم است که آموزش دانش آموز و معلم مهم است.
جمع بندی نهایی:
تبعیض معلمان علیه دانش‌آموزان موضوعی پیچیده و ریشه‌دار است که توجه و اقدام همه بخش‌های جامعه را می‌طلبد. با مواجه شدن با تعصبات، فراهم کردن آموزش برای معلمان و حمایت از تغییرات سیستمی، می‌توانیم در جهت ایجاد محیط‌های آموزشی که به منزلت و ارزش هر دانش‌آموز احترام می‌گذارد، تلاش کنیم. در نهایت، مبارزه با تبعیض در آموزش و پرورش تنها یک الزام اخلاقی نیست، بلکه گامی مهم در جهت ساختن جامعه ای عادلانه تر برای همه است. از معلمان انتظار می رود که عشق را در آموزش خود قرار دهند، به هر دانش آموز احترام و اعتماد کنند و بی طرفانه به نیازهای عاطفی آنها توجه کنند. گفته شده بهترین معلم آن معلمی است که هر دانش آموز بطور جداگانه احساس کند معلم او را بیش از همه دوست دارد.
2500 سال از دوران سقراط این بزرگمرد فلسفه بشری گذشته است و هنوز این سخن او تازه و به جا است که می گوید:" آنکس که درست را بداند دست به نادرست نمی زد." جهل و نادانی – به معنی نبود علم- منشاء تمامی مشکلات است. تنها راه آگاه کردن است. به همین دلیل شبکه اجتماعی مدرسه کلوب دست به انتشار مقالاتی برای اطلاع رسانی و آگاه کردن موثرترین قشر جامعه یعنی معلمان، والدین و دست آندرکاران آموزش و پرورش زده است. شما می توانید با مراجعه به شبکه اجتماعی مدرسه کلوب از هزاران مقاله و مطلب مفید درباره آموزش، مدرسه، دانش آموز، معلم و والدین استفاده کنید تا زندگی بهترین برای خود و فرزند خود فراهم کنید.
