فواید شطرنج برای کودکان

مقدمه: این مقاله درباره فواید شطرنج برای کودکان و ضرورت آموزش شطرنج در مدارس است. سعی شده است به این سوالات پاسخ داده شود: تاثیر شطرنج بر کودکان و دانش آموزان چیست؟، چه ارتباطی بین شطرنج و مهارت های نرم وجود دارد؟ بهترین مکانها برای یادگیری شطرنج به کودکان کجاست؟ کدام مدرسه آموزش شطرنج دارد؟ و غیره. با ما همراه باشید.

شطرنج و کودک

آموزش شطرنج در بسیار از کشورها از دوران پیش دبستانی شروع می شود. کشور هند را باید یکی از کشورهای پیشرو در آموزش شطرنج دانست. البته از آنجای که شطرنج هدیه کشور هندوستان به جهان است، باید هم نسبت به این بازی- ورزش تعصب وجود داشته باشد. آموزش شطرنج در دوران کودکی محدود به هندوستان نمی‌شود. روسیه، امریکا و چین نیز از پیشگامان آموزش جدی شطرنج به کودکان و دانش آموزان هستند.

در حال حاضر آموزش شطرنج به دانش آموزان یکی از شاخصه های یک مدرسه ممتاز محسوب می شود. تاثیر شطرنج بر کودکان و دانش آموزان به حدی است که گفته می شود یکی از راه های بالابردن IQ در کودکان بازی شطرنج است. شطرنج برای بچه ها بخشی از رشد آنهاست. در بسیاری از مدارس، شطرنج بخشی از مهارت های فوق برنامه برای دانش آموزان است و والدین اصرار دارند که بچه هایشان این ورزش را شروع کنند.

ولی چرا این موضوع اهمیت پیدا کرده است؟ اهمیت بازی شطرنج در مدارس به نتایج درخشانی که از این بازی در شخصیت فردی و اجتماعی دانش آموز بوجود می آید باز می گردد. دانش آموزانی که شطرنج را به خوبی آموخته اند تفاوت های محسوس و روشنی با دانش آموزانی که شطرنج نمیدانند دارند.

مزایای بازی شطرنج برای کودکان

تاثیر شطرنج دامنه گسترده ای بر فرد دارد. 3 حوزه رشد به طور مستقیم تحت تاثیر شطرنج هستند. این 3 حوزه عبارتند از:

• حوزه تحصیل‌ی

• حوزه فردی

• حوزه ذهنی

این 3 حوزه را می توان در این طبقه بندی قرار داد:

1- شطرنج حافظه و قدرت تمرکز را بهبود می بخشد

شطرنج برای کودکان و دانش آموزان بازیی است که بازیکن باید حرکات را به خاطر بسپارد و یاد بگیرد. تمرین مداوم و به خاطر سپردن حرکات به بچه ها کمک می کند بهتر تمرکز کنند. قدرت حافظه آنها بهبود می یابد و آنها می توانند مطالب را سریعتر و کارآمدتر یاد بگیرند. شطرنج موجب می شود که حافظه فضایی کودک رشد کند که این خود منتج به خلق الگوها می شود.

یادگیری شطرنج با کیفیت مطالعه رابطه مستقیمی دارد. دانش آموزانی که بر تکنیک های شطرنج مسلط هستند از نظر کیفیت مطالعه تفاوت های روشنی با دانش آموزانی که شطرنج بازی نمی‌کنند نشان می دهند.

2- مهارت های برنامه ریزی و سازماندهی بهتر: (آینده نگری)

برای برنده شدن در شطرنج، همیشه باید یک قدم جلوتر از حریف خود فکر کنید. این شامل فکر کردن و برنامه ریزی در مورد حرکت حریف شما و برنامه ریزی حرکات بر اساس آن است. این فرآیند به دانش آموز کمک می کند تا اهمیت برنامه ریزی و سازماندهی حرکات و واکنش های خود را به کارآمدترین شکل ممکن درک کند. هرچه واکنش های خود را بهتر برنامه ریزی کند، هماهنگی برنامها برای پاسخگویی به حریف بهتر خواهد بود، و دانش آموز موضع بهتری نسبت به حریف خواهد داشت و احتال برنده شدنش بیشتر است.

به این ترتیب است که دانش آموز مهارت ارزیابی رقبای تحصیل‌ی و برنامه ریزی در مطالعه را پیدا می کند. یکی از نتایج این مهارت ایجاد تعادل در بین زندگی تحصیل‌ی، تفریح و امور خانواده است.

3- افزایش اعتماد به نفس

شطرنج یک بازی انفرادی است که در آن بازیکنان تنها هستند. آنها باید همه تصمیمات درست را خودشان بگیرند و خودشان مسئول نتیجه هستند. برد و باخت و مسئولیت و لذت آن متعلق به خودشان است.

این به کودکان و دانش آموزانی که شطرنج بازی می کنند احساس مسئولیت در قبال نتیجه بازی می دهد و در مراحل اولیه به آنها اعتماد به نفس می دهد. در سنین پایین، آنها متوجه می شوند که چگونه یک حرکت اشتباه می تواند شانس هایی را که با انجام 100 حرکت درست ایجاد کرده اند، از بین ببرد. آنها را محتاط می کند و تضمین می کند که در هر مرحله از زندگی گام های محاسباتی بردارند.

4- بهبود ذهنی و روانی

یک تحقیق علمی ثابت کرده است که کودکان در حین بازی شطرنج از هر دو طرف مغز به یک اندازه استفاده می کنند. این یک تمرین عالی برای هر دو نیمکره راست و چپ مغز است.

در زمان بازی شطرنج مغز بهتر کار می کند و به مبارزه با اضطراب در کودکان کمک می کند. همچنین به تقویت بسیاری از عملکردهای دیگر مغز که در زندگی روزمره بسیار مفید هستند کمک می کند. به آنها صبر می آموزد. به آنها می آموزد وقتی چیزی را از دست می دهید با استرس مبارزه کنند. به آنها می آموزد که از نظر ذهنی خود را قبل از یک رویداد مهم آماده کنند، و خیلی بیشتر!

علاوه بر موارد بالا که کیفی هستند از نظر سلامت، شطرنج راه حلی برای پیشگیری از آلزایمر و زوال عقل شناخته شده است.

5- مهارت های حل مسئله را بهبود می بخشد

شطرنج همچون ریاضیات، مکعب روبیک، معما یا هر بازی دیگری که نیازمند یادگیری تکنیک و تفکر است، به بهبود مهارت حل مسئله کمک می کند. شطرنج همچون معمایی است که برای به دست آوردن یک موقیعت برتر باید حل شود. شطرنج نیاز به آشنای با قوانین، استفاده از قوانین، پیش بینی رقیب، محاسبه احتمالات و تمرین زیاد دارد.

تمامی این فاکتورها، ذهن را برای حل هر مشکل دیگری که بر سر راهش قرار می گیرد آماده می کند و به دانش آموز کمک می کند مغز را سریعتر و دقیق تر به کار گیرد.

6- سطح IQ را افزایش می دهد

شطرنج ترکیبی عالی از هر چیزی است که ضریب هوشی انسان را بهبود می بخشد. استدلال منطقی، توانایی حل معما، محاسبات، حفظ کردن و بسیاری چیزهای دیگر. بارها ثابت شده است که شطرنج بازان از سطح هوشی بالایی نسبت به سایرین برخوردارند.

تقریبا تمام آزمایشات به این نتیجه رسیده اند که بچه‌هایی که شطرنج بازی می‌کنند نسبت به بچه‌هایی که شطرنج بازی نمی‌کنند ضریب هوشی بالاتری دارند. یکی از دلایل اصلی این آزمایشات و تحقیقات این بود که هر دو تست شطرنج و IQ مشابه هستند، الگوهای رمزگشایی، تفکر شناختی و منطقی، تجزیه و تحلیل موقعیت های موجود در هر دو موضوع IQ و شطرنج بسیار مشابه است.

7- خلق روحیه ورزشکاری

شطرنج بازان برای بهتر شدن در این ورزش باید بازی های زیادی انجام دهند. آنها باید صدها بازی را ببازند تا بتوانند هزاران بازی را ببرند. باخت مداوم بازی ها و درک اهمیت یک حرکت اشتباه، آنها را به ورزشکاران بهتری تبدیل می کند. آنها می توانند ضررها را مدیریت کنند و به روشی بهتر با آنها مقابله کنند.

یکی دیگر از کارهایی که هر شطرنج‌باز پس از بازی انجام می‌دهد، صرف نظر از نتیجه آن، بخش تحلیل آن است. آنها بازی، حرکات خود، حرکات حریف را تجزیه و تحلیل می کنند و متوجه اشتباهاتی که باعث باخت شده است را پیدا می کنند و در آینده از تکرار آن جلوگیری می کنند. این باعث می شود یک همچون یک ورزشکار طراز اول از شکستهای خود درس بگیرد و برای پیروزی های آینده به شکست با چشم تجربه نگاه کند.

8- به تفکر خلاق کمک می کند

تفکر خلاق یکی از جنبه های اصلی شطرنج برای کودکان است. یک بازیکن باید از حرکت غافلگیرانه خلاقی نشان دهد تا حریف خود را غافلگیر کند و در بازی برنده شود. تاکتیک‌ها، استراتژی‌ها و ترکیب‌های حرکتی، همگی بخشی از تفکر خلاق روی صفحه شطرنج هستند. این به کودک – دانش آموز کمک می کند تا متفاوت فکر کند.

بازیکنان در حین بازی مدام فکر می‌کنند که اگر این کار را انجام دهم چه اتفاقی می‌افتد. این در بهترین حالت خود اصالت است زیرا شطرنج یک بازی با میلیاردها احتمال است و هر بازی به خودی خود منحصر به فرد است. برای ایجاد یک موقعیت منحصر به فرد و برنده، بازیکنان باید بهترین خلاقیت خود را در مدیریت بازی رو کنند.

9- دور کردن آنها از تلفن

شطرنج یکی از بهترین راه حل ها برای دور کردن کودک یا دانش آموز از فضای مجازی و لب تاب و موبایل است. استفاده زیاد از حد از کامپیوتر و موبایل یکی از عوامل اصلی حواس پرتی و عدم تمرکز دانش آموزان است. شطرنج برای بچه ها به آنها کمک می کند از صفحه نمایش دور شوند و تمرکز خود را به چیزی معطوف کنند که هم سرگرم کننده و هم مفید است.

10- توسعه شبکه انسانی

کودکان و دانش آموزانی که شطرنج بازی می کنند هم ارتباطات قوی تری دارند و هم توانایی برقراری ارتباط انسانی بیشتری دارند. آنها با طیفی از حریفان، همبازی ها، اساتید و همچنین تشویق کنندگان در تماس و تعامل هستند.

11- رشد روحیه کار تیمی

شطرنج بازی عجیبی است. با اینکه شخص به تنهای در یک طرف و حریف نیز به تنهای در سمت دیگر قرار دارد ولی این یک فعالیت منفرد نیست بلکه یک کار کاملا جمعی است. بهترین نتیجه زمانی به دست می آید که هر دو حریف در یک سطح باشند. حریف ها نه دشمن بلکه همکاری برای برد خود محسوب می شود.

12- توانایی مدیریت بحران

شطرنج نه تنها به تفکر عمیق و مهارت های استراتژیک نیاز دارد، بلکه به توانایی کنترل فشار، حفظ تمرکز و مدیریت موثر احساسات نیز نیاز دارد.

فواید بازی شطرنج به فاکتورهای بالا محدود نمی‌شود. می توان ده ها مورد دیگر را اضافه کرد، مانند: خودارزیابی، فرهنگ بازی جوانمردانه و رقابت سالم، رشد توانایی تفکر ریاضی، انضباط، رشد تجسم فضایی، ایجاد ویژگی صبر، تصمیم گیری، توانایی مشاهده و غیره.

اگر گفته شود که شطرنج تمامی مهارت های نرمی که باید در دوران دبستان آموزش داده شود (سهیم کردن، توجه کردن، رعایت مرزبندیها، پیروی از دستورالعملها، صبر کردن) را در خود دارد، سخن گزافی نیست.

چگونه دانش آموز را تشویق به یادگیری شطرنج کنیم؟

با آنچه که تاکنون گفته شد مشخص شد آموزش شطرنج برای کودکان و دانش آموزان نه تنها مفید بلکه ضروری است. سوالی که باید به آن پاسخ داد این است: "چگونه دانش آموز را تشویق به یادگیری شطرنج کنیم؟"

به عنوان والدین، پدربزرگ و مادربزرگ، معلم یا مربی، تأثیری که شما روی بچه ها دارید بسیار مهم است. آموزش بازی شطرنج به آنها برای شما و آنها پاداش خواهد داشت و از سرعت یادگیری آنها شگفت زده خواهید شد. زمان بازی شطرنج همه طرفین درگیر از بازیکن تا تماشاچی، تشویق کننده و دنبال کننده نتیجه ساعات خوشی را تجربه می کنند و شطرنج روابط را تقویت می کند. با آموزش شطرنج به کودک خود، این فرصت را دارید که خاطرات ماندگار و دوست داشتنی زیادی را بسازید.

بنابراین، والدین در اولین موضع برای تشویق فرزندان خود به شطرنج هستند. چگونه؟ اگر شطرنج بلد هستید او را بعنوان حریف وارد بازی کنید. اگر شطرنج بلد نیستید با رویکرد و ذهنیت مثبت درباره شطرنج گفتگو کنید. نشان دهید که علاقمند به شطرنج هستید. اگر بخواهیم بطور خلاصه عوامل تشویق کودک به شطرنج را برشماریم چنین فهرستی خواهیم داشت:

• یک ذهنیت مثبت در ذهن کودک نسبت به شطرنج ایجاد کنید.

• صبور باشید. آموزش شطرنج طناب بازی نیست. نیاز به صبر و حوصله دارد.

• با شطرنج به مثابه یک سرگرمی و تفریح برخورد کنید نه یک مساله ریاضی یا مشق شب.

• آموزش شطرنج باید مرحله به مرحله و ساختارمند باشد. از گامهای آسان شروع کنید تا به تکنیک های پیچیده و سطح بالا برسید. بگذارید کودک احساس تسلط و برنده شدن داشته باشد.

• در آموزش شطرنج به کودک یا دانش آموز پیوسته و آهسته پیش بروید. نباید صفحه شطرنج سالی یک بار باز شود. هر زمان که شما و فرزندتان نیاز به سرگرمی و صمیمت داشتید صفحه شطرنج را در اولویت اوقات فراغت قرار دهید.

• با تهیه لوازم آموزشی مانند کتاب، ویدئوهای آموزشی و غیره فرزند خو د را تشویق به مطالعه درباره شطرنج، تاریخ و بزرگان آن کنید.

• در زمان تفریح با دوستان خود در حضور فرزندتان شطرنج بازی کنید.

• سعی کنید شطرنج را به گونه ای با دیگر مواد آموزشی مانند ریاضی و غیره ربط دهید.

• فرزند خود را به مدرسه‌ای بفرستید که در آن شطرنج جزء فعالیتهای فوق برنامه است. کلاسهای فوق برنامه در رشد اجتماعی کودک را دست کم نگیرید. به یاد داشته باشید یکی از خصوصیات اصلی مدارس موفق، داشتن کلاسهای فوق برنامه جدی است.

کدام مدارس آموزش شطرنج دارند؟

جواب ساده است: مدارسی آموزش شطرنج دارند که کلاسهای فوق برنامه منظم و پویا دارند.

تقریبا تمامی مدارسی که بعنوان بهترین مدارس منطقه خودشان شناخته می شوند آموزش شطرنج را در برنامه های خود دارند. دبستان پسرانه سلام یاسین در منطقه 1، بطور جدی آموزش شطرنج را در برنامه های خود دارد. این دبستان جزء بهترین دبستانهای پسرانه منطقه 1 است. از دیگر مدارس موفق در آموزش شطرنج می توان به دبستانهای: علامه طباطبایی، دبستان دخترانه رسا، دبستان دخترانه سیمای فرشتگان، دبستان دخترانه سفیران پردیس، دبستان پسرانه فرهنگ، مجتمع آموزشی صدرا نوین، دبستان پسرانه استعدادبرتر، دبستان دخترانه نیکا و حکمت نوین و مدارس دیگر اشاره کرد.

ایام تابستان بهترین زمان برای آموزش شطرنج است. بسیاری از پانسیون‌های تابستانی بطور جدی آموزش شطرنج را در برنامه های خود دارند. کودکان و دانش آموزان در این پانسیونها شطرنج را بعنوان یک بازی مفرح و شاد یاد می گیرند. نزدیکترین پانسیون تابستانی به محل زندگی خود را یافته و حتما فرزند خود را، ولو برای مدت کوتاهی، در آن ثبت نام کنید.

جمع بندی نهایی:

بنابراین در مجموع، شطرنج مملو از ویژگی های مثبت است و بازی شطرنج برای بچه‌ها یکی از بهترین چیزهایی است که آنها می‌توانند در سن خود از آن لذت ببرند. کودکان باید از سنین پایین تشویق به یادگیری شطرنج شوند. والدین و مدرسه نقش اساسی در ایجاد علاقه یا عدم علاقه دانش آموز به شطرنج دارند. در زمان ثبت نام فرزند خود به دنبال مدرسه ای باشید که کلاسهای فوق برنامه را داشته باشند و درباره وجود یا عدم وجود آموزش شطرنج مطلع شوید.

یکی از بهترین راه ها برای یافتن مدرسه ای که کلاسهای فوق برنامه و شطرنج دارد، مراجعه به ماژول مدرسه یاب در شبکه اجتماعی مدرسه کلوب است. شما می توانید نزدیکترین مدرسه به محل زندگی خود را بر اساس استان، شهر، منطقه، ناحیه، محله، خیابان و نام مدرسه به سادگی یافته و با مراجعه به بخش اطلس مدارس تهران از تمامی امکانات، برنامه ها، دستآوردهای مدرسه مورد نظر خو د مطلع شوید.

شبکه اجتماعی مدرسه کلوب، پاسخی به تمامی نیازهای شماست.