۳٫۹m
۱۵٫۹m
تشويق زماني مي تواند مفيد واقع شود که به ندرت و گاه به گاه اعمال شود، اغلب مي بينيم که پدران و مادران در طول روز بارها و بارها از تشويق و جايزه به ميان مي آورند، اين سبب مي شود که هم براي کودکان (فرزندان) توقع بي جا ايجاد شود و هم اثر لازم را که تشويق مي تواند داشته باشد از دست برود و کارهاي معمولي او نيز برايش بسيار مهم جلوه کند و گمان نمايد که ديگران بايد هميشه ممنون او باشند.
تشويق موجب رضايت خاطر و لذت روحی مي شود و زماني که شخص از نظر روحي و روانی احساس کند که مفيد واقع شده است، تلاش مي کند تا کارش دوام داشته باشد همچنین وقتي فرد احساس مي کند که کارش مفيد بوده و در عين حال سود بخش است، با قدرت و نيروي بيشتري به کار خواهد پرداخت.
بسياری از افراد در اثر نداشتن اعتماد به نفس، دست به کاري نمي زنند و ترسشان اين است که مبادا کارشان مفيد واقع نشود و يا مورد توجه جامعه و اطرافيان قرار نگيرند و همين امر سبب مي شود ابداع و نوآوري در کارشان کمتر ديده شود.
در حالي که چه بسيار از اين افراد، قدرت و کارايی بسيار دارند و استعدادهاي درخشانی در وجودشان است که بايد شکوفا گردد ولي متاسفانه در مواردي هيچ گاه بروز پيدا نمي کند. تشويق این اعتماد به نفس را در افراد تقویت می کند.
تشويق باعث مي شود شکست ها که در اثر عوامل مختلف براي اشخاص پيش آمده و روان آنها را مجروح کرده است، دوباره ترميم پيدا کند و در نتيجه شخص تا حدودي ناکامي ها را فراموش نمايد و در جهت اصلاح نقص هاي خود تلاش کند.
تشویق در فرم دادن شخصیت و سازندگی آن و جهت‌دهی و هدایت رفتار کودک نیز نقشی مهم و اساسی دارد. از طریق آن می‌توان رفتار مثبتی را در دانش‌آموز پدید آورد و آن را در او تثبیت کرد و یا در سایر ملاحظات ناشی از آن می‌توان ریشه رفتار و عملکرد ناروایی را در دانش‌آموز خشکاند. هنگامی که شما فرد را به کاری تشویق می‌کنید در حقیقت به او می‌گویید راه درستی را در پیش گرفته و ادامه آن راه به صلاح و مصلحت اوست و شما از آن راضی هستید. اصل اساسی در تشویق تحریک درست عاطفی یا توجه او به آموزه‌های معنوی است تا وسیله و سببی باشد برای تحقق اعمال و رفتار مثبت افراد و یا دلیلی باشد که دانش‌آموز را وادار و اقناع کند که دست از اعمال ناروا کشیده و به سوی کار درست میل پیدا کند.
اما چه کنیم که دانش‌آموز در درون خود احساس شوق کند و در باطن خویش خشنود باشد که عملی خوب را انجام داده است؟
۱) گفتن کلمات محبت‌آمیز: منظور کلماتی است که جنبه مهر و علاقه‌مندی فرد و دیدگاه احترامی مربی را به دانش‌آموز نشان دهد، کلماتی مثل عزیزم، فرزندم، دخترم، پسرم.
۲) معرفی عمل مثبت در حضور جمع: در خانه یا مدرسه، نزد برادر و خواهر و یا نزد دانش‌آموزان کلاس فردی را که عمل خوبی انجام داده معرفی کنیم و عمل او را مورد ستایش قرار دهیم. این روش برای همه دانش‌آموزان در همه سنین و مخصوصا برای نوجوانان بسیار موثر است. در این خصوص باید برای دیگران توضیح داد که چرا عمل او مورد تقدیر قرار گرفته است.
۳) سپردن مسوولیت: گاهی در مدرسه معلم و مربی و در خانه والدین برای تشویق دانش‌آموز می‌توانند مسوولیت مورد علاقه‌ای را به او بسپارند، به او تفهیم کنند که به خاطر احترام به او و دیدن عرضه و لیاقت او حاضر شده‌اند این مسوولیت را به او واگذار کنند.
۴) معرفی و ارایه آثار: ممکن است دانش‌آموز عمل پسندیده‌ای چون نوشتن مشق به خط زیبا را انجام داده، نقاشی زیبایی کرده، وسیله خوب و قشنگی ساخته و هنری در خطاطی به کار برده باشد. معرفی این اثر به دانش‌آموزان دیگر و یا امضا و نمره دادن و نصب در برد یا دیوار مدرسه موجب می‌شود تا همه دانش‌آموزان آن را ببینند و وی مورد تشویق قرار گیرد.
۵) شیوه‌های دیگر: شیوه‌های دیگری هم برای تشویق دانش‌آموزان وجود دارد مانند برگزاری اردو، چاپ عکس در روزنامه، دادن فرصت اظهارنظر به دانش‌آموز، لبخند رضایت‌آمیز، هر کدام از این روش‌ها از ساده تا پیچیده در جای خود و به تناسب و در شرایط خاص به دانش‌آموز در انتخاب راه درست کمک می‌کن
قبل از تشویق این نکات را در نظر بگیرید:
1 - علت تشویق باید برای کودک مشخص شود. هنگام تشویق کودک باید بفهمد به چه جهت مورد تحسین قرار گرفته است.
2 - پاداش معمولاً برای پیشرفت و موفقیت پرداخت می شود و پیامد آن است و با رشوه فرق دارد که معمولاً قبل از انجام دادن عمل پرداخت می شود. تشویق بدون دقت ممکن است به صورت رشوه در آید و اعمال کودک به پاداش وابسته شود و پرتوقع و طلبکار پرورش یابد و در همه جا انتظار پاداش عملی یا معنوی داشته باشد. بنابراین تشویق نباید شکل رشوه به خود بگیرد که در این صورت اثر مثبت و سازنده ای نخواهد داشت.
3 - پاداش و تنبیه در صورتی موثر است که متناسب با عمل و به موقع و بلافاصله اعمال شود.
4 - تشویق باید هر چند وقت یکبار و در برابر کارهای برجسته کودک باشد نه به صورت همیشگی و برای هر کاری. زیرا در این صورت تشویق تاثیر خود را از دست خواهد داد.
5 - تشویق برای دلخوشی نباشد بلکه کار کودک واقعاً در خور تشویق باشد.
6 - توجه کنید که به هنگام تعریف از فرزندتان به نکات منفی او اشاره نکنید. مثلاً آفرین من اصلاً فکر نمی کردم تو بتوانی این کار را انجام دهی.
7 - به نکات مثبت وجود فرزندتان توجه کنید. اگر کودک شما در یک زمینه خاص توانایی و استعداد دارد حتماً آن را شناسایی کنید و با تشویق آن باعث ایجاد پشتکار و میل به تمرین بیشتر در او شوید.
8 - تشویق نباید از حد اعتدال تجاوز کند. زیرا ممکن است کودک را به خودبینی و خودستایی گرفتار کند. وقتی که بچه ها را تحسین می کنید آنها به خوبی متوجه این نکته می شوند که آیا واقعاً کار خوبی انجام داده اند و شایسته تعریف و تمجید هستند یا نه. مثلاً این که تو نابغه ای تعریف اغراق آمیزی است و هیچ تاثیر مثبتی ندارد.
9 - تشویق انواع مختلفی دارد. گاه به صورت دلجویی است. گاه عبارتی محبت آمیز. برخی اوقات یک نگاه توام با لبخند و نشاط و زمانی وعده تعریف یک قصه و.. باید توجه داشت که تشویق به سن و درک کودک و نوع عمل او بستگی دارد.
اثرات تشویق های غیر اصولی :
بايد سعي شود (فرزندان، افراد، بچه ها) به تشويق و جايزه عادت نکنند، به طوري که اگر مورد تشويق قرار نگرفتند و يا جايزه اي دريافت نکردند، از کار نيک باز نمانند. بايد دقت شود که تشويق هدف واقع نشود، بلکه براي رسيدن به اهداف عالي باشد. به طوري که انگيزه شخص از انجام کار نيک، فقط پاداش و جايزه نباشد. روانشناسان در تحقيقات خود به اين نتيجه رسيده اند: کودکاني که عادت به تشويق در آنها ايجاد شود، در بزرگي کساني هستند که بدون گرفتن پاداش حاضر نيستند به همنوعان خود کمک کنند.
يکي ديگر از پيامدهايي که در تشويق نسجيده، در افراد ايجاد مي شود، تغييرات در خلق و خوي آنها ست.
به اين ترتيب که مثلاً شخص به (کودک، بچه، دانش آموز) مي گويد: اگر فلان مطلب از جانب تو انجام شود، فلان پاداش را خواهي داشت و از آنجايي که (کودک،...) ممکن است فکر کند چنين قدرتي را ندارد و يا آن قدرت را دارد ولي تنبلي به او مهلت نمي دهد. ممکن است به جاي استقامت و بردباري، دست به بدخلقي و رفتار ناصحيح بزند.
البته والدين مي توانند با ظرافت و زيرکي هاي خاص، طوري عمل نمايند که اگر هم انگيزه کار نيک از بين رفت، کار خوب براي فرد باز هم زيبا بوده به طوري که با از بين رفتن انگيزه، علاقه به انجام آن باشد، به گفته بعضي از روانشناسان قسمت عمده کارها بر اثر تکرار فراوان، به صورت خودکار خواهد آمد.
اگر شما به کودکي بگوييد: مثلاً مشقهايت را بنويس تا به تو شکلات بدهم و يا دستهايت را قبل از غذا بشوي تا برايت کتاب داستان بخرم و يا از اين گونه سخنان که در اوقات مختلف، پدران و مادران به کودکانشان مي گويند، در صورتي مي تواند مفيد واقع شود که کودک علت آن را کار بداند، مثلاً به او بفهمانند که در صورت نوشتن مشق و انجام تکاليف تو باسواد مي شوي و مي تواني کتاب هاي خوب بخواني و اطلاعات مفيد داشته باشي و يا اگر قبل از غذا دستهايت را بشويي ميکروبها از دستهايت دور مي شوند و مريض نمي شوي و ... در اين صورت با از بين رفتن انگيزه تشويق (شکلات و کتاب داستان)، باز هم شوق لازم براي فرد به خاطر کار نيک وجود دارد.
منبع : مبتکران ، سیمرغ ، آفتاب
گرد آورنده : مدرسه کلاب
