راهکارهایی برای برخوردبا نوجوانان

نکات در باب افزایش انگیزه ي دانش آموزان

انگیزه، حالات درونی فرد است که موجب تداوم
رفتارش تا رسیدن به هدف می شود. انگیزه ارتباط
مستقیم و مثبت با پیشرفت تحصیلی دارد. به همین
علت علاوه بر آنکه انگیزه وسیله اي براي پیشرفت
تحصیلی در نظر گرفته می شود، گاهی از آن به
عنوان هدف نیز نام برده می شود، زیرا با افزایش
انگیزه، پیشرفت تحصیلی نیز پدید می آید. از آنجا
که هوش و استعداد تحصیلی ب هعنوان دو عامل
اساسی در پیشرفت تحصیلی، کمتر تحت تأثیر معلم
یا مربی واقع می شود، سعی بر آن است که با
افزایش انگیزه دانش آموزان حداکثر بهره وري از
هوش صورت گیرد. زیرا در حالت مساوي برابري
هوش و استعداد تحصیلی افراد، مشاهده شده
است که پیشرفت تحصیلی افراد با انگیزه
چشمگیرتر بوده است. با وجود آنکه معلمان در
تغییر هوش و استعداد تحصیلی نقش چندانی
ندارند، ولی می توانند در بالا بردن انگیزه
دان ش آموزان مفید واقع شوند. انگیزه به دو نوع
درونی و بیرونی قابل تقسیم است. از انگیزه بیرونی
می توان به تقویت کننده هایی چون پول، تائید،
محبت، احترام، نمره و از تقویت کننده هاي درونی
می توان به رضایت خاطر و احساس خوب از یادگیري
اشاره کرد. آنچه که بیشتر موجب رفتار خود جوش
می شود، انگیزه درونی است. هدف عمده
فعالیت هاي پرورشی معلم یا مربی این است که
دانش آموز به تدریج از انگیزه هاي بیرونی به سمت
انگیزه هاي درونی هدایت شود. تفاوت اساسی افراد
داراي انگیزه درونی با افراد داراي انگیزه بیرونی این
است که افراد با انگیزه درونی احساس کفایت
بیشتري در خود دارند و کمتر به دیگران اجازه
می دهند که محرک رفتارشان شوند. این گروه از
دانش آموزان، خود تعیین کننده رفتارها هستند و به
خاطر کفایتی که در خود احساس می کنند، باور
دارند که می توانند با رفتارشان بر محیط خود تأثیر
بگذارند. این گروه از دانش آموزان با انگیزه
درون گرا، تصورشان این است که موفقیت و عدم
موفقیت در تحصیل به خاطر نحوه رفتار صحیح یا
غلط خودشان است. اما برخلاف آنها، دانش آموزان
باانگیزه برون گرا، احساس ب یکفایتی یا کفایت کمم
داشته و همواره تصور می کنند که موفقیت آنها
تحت تأثیر عوامل محیطی نظیر: معلم و سوالات
سخت است. این گروه از دانش آموزان حتی اگر
درس بخوانند، باز هم موفقیت چندانی نخواهند
داشت. چرا که اندک تلاش آنها به خاطر همان
انگیزه هاي بیرونی، همچون فرار از تنبیه یا کسب
خواست معلم است. اینان در صورت کسب موفقیت
اندک هم آن را به شانس و تصادف نسبت
می دهند و نه به تلاش و استعداد خود. این
دانش آموزان حتی اگر نیم نگاهی به موفقیت داشته
باشند، آنقدر آن را صعب الوصول می دانند که
دست به عمل نمی زنند، در نتیجه هرگز طعم
موفقیت را نخواهند چشید. در حقیقت گام اول در

برخورد با این افراد چشاندن طعم موفقیت به آنها و
درهم شکستن تصور منفی آنها در مورد دستیابی به
،« موفقیت » موفقیت است. در این صورت است که
می آورد. از آنجایی که انسان آمادگی « موفقیت »
دارد تا فعالیت ها و تصوراتش را تعمیم دهد،
موفقیت در یک درس منجر به موفقیت در دروس
دیگر می شود و این موضوع در مورد دروس اصلی
هر رشته مهم تر است. درواقع، ضعف درسی در این
دروس منجر به بی علاقگی به تحصیل و گاهی حتی
ترک تحصیل می شود و البته عکس آن هم صادق
است. به همین علت به معلمان دروس اصلی هر
رشته توصیه می شود، شرایط آموزشی و امتحانی را
مطلوب نمایند و با ارزشیابی هاي مناسب فضاي
کلاس را لذت بخش کنند. به طورکلی به منظور
افزایش انگیزه دانش آموزان و سوق دادن آنها به
سمت درونی شدن انگیزه ها راهکارهاي زیر توصیه
می شود:
- سعی کنیم اولویت تجربه هاي دانش آموزان
براي آنها جالب باشد، احساس موفقیت
اولیه اعتماد به نفس آنها را افزایش
می دهد. این موضوع در مسابقات ورزشی
نیز مشهود است.
- براي موفقیت دانش آموزان پاداش در نظر
بگیریم. منتظر نباشیم تا افت تحصیلی اتفاق
افتد و سپس موفقیت را تحسین کنیم.
- با احترام گذاشتن به تفاوت هاي فردي
دانش آموزان، هرگز آنها را با یکدیگر
مقایسه نکنیم.
- دانش آموزان را در کلاس کمتر درگیر
مسائل عاطفی منفی نمائیم و نسبت به
حساسیت هاي عاطفی آنان آشنا و در
کاهش آن کوشا باشیم. سخت گیري و
انضباط شدید، تبعیض، بیان قضاوت هاي
منفی و خبرهاي ناخوشایند از جمله عواملی
است که موجب درگیري ذهنی و کاهش
علاقه به یادگیري می شود. 5) بلافاصله
پس از آزمون یا پرسش کلاسی،
دانش آموزان را از نتیجه کار آگاه کنید.
- براي اینکه دانش آموز بداند، در طول
تدریس به دنبال آموختن به چیزي باشد،
بیان اهداف آموزشی مورد انتظار از او را
در ابتداي درس فراموش نکنیم.
- چگونگی یادگیري و نحوه انجام کار براي
دانش آموز مشخص شود.
- ب همنظور افزایش حس کفایت در
دانش آموز از او بخواهیم مطالب یاد گرفته
شده را به دوستان یا کلاس آموزش دهد.
- در مورد مشکلات درسی دانش آموز و
ریشه یابی آن، با او تبادل نظر و گفت وگو
کنیم.
- تشویق کلامی در کلاس، به صورت انفرادي
بسیار حائز اهمیت است.
- مطالب درسی را به ترتیب از ساده به
دشوار مطرح کنیم.
- از بروز رقابت ناسالم در بین دانش آموزان
پیشگیري شود.

- در فرآیند آموزش متکلم وحده نباشیم و
یادگیرندگان را در یادگیري مشارکت
دهیم.
- علاقه به دانش آموزان و تعلق خاطر و
اهمیت دادن به یکایک آنها، سطح انگیزه ها
را افزایش می دهد.
پیش نبریم. « تهدید » - آموزش را با
- براي دانش آموزان با انگیزه، خوراک علمی
کافی داشته باشیم.
- با محول کردن مسئولیت به دانش آموزان
کم توجه، آنان را به رفتارهاي مثبت
هدایت و علل کم توجهی در آنها را بررسی
کنید.
- شیوه هاي تدریس را از سنتی به شیوه هاي
روز تغییر داده و با استفاده از تکنولوژي
آموزشی، حواس پنجگانه دانش آموزان را
به کار گیریم.
- میان درس کلاس و مسائل زندگی که به
وسیله همان درس قابل حل است، ارتباط
برقرار کنیم.
- تدریس را با طرح مطالب و پرسش هاي
جالب توجه آغاز کرده و با تحریک حس
کنجکاوي، دانش آموزان را برانگیخته تر
سازیم.
- به وضعیت جسمانی دانش آموزان توجه
کرده و علل جسمی بی توجهی و کاهش
انگیزه آنان را بیابیم.
- محیط کلاس را با طراحی زیبا و مناسب،
جذاب سازیم تا مانع بروز کسالت روحی
شویم.
- با فرهنگ و تاریخچه زندگی افراد مدرسه
یا محله اي که در آن تدریس می کنیم، آشنا
شده و در طول تدریس از مثال هاي آشنا
استفاده کنیم.
- به منظور اطلاع از نتیجه فعالیت درسی
دانش آموزان و ارائه بازخورد به موقع و
مناسب، تکالیف آنان را بلافاصله در جلسه
بعدي ملاحظه و با رفع اشکالات، جنبه هاي
مثبت را تشویق کنید.
- در گرفتن آزمون و امتحان به قول خود
عمل کنیم.
- زمان یادگیري باید در حد توان دانش آموز
باشد. براي تجدید قوا و انگیزه در میان
کلاس از وقت تفریح و استراحت غافل
نشویم.
- دانش آموز را از میزان پیشرفت خود آگاه
سازیم تا بداند براي رسیدن به هدف چه
گام هاي دیگري بردارد.
- به لحاظ اخلاقی و ایجاد انگیزه، همیشه
خوش اخلاق و خوش رو باشیم.
- به منظور افزایش حس کفایت و مشارکت
در ارائه دروس از نظرات دانش آموزان
استفاده کنیم.
- مطمئن باشیم که توجه دانش آموزان براي
شروع تدریس آماده است.

- تمام مطالب دشوار را یکجا و در یک جلسه
آموزش ندهیم.
- به خاطر داشته باشیم، توجه افراطی به
دانش آموزان (قوي یا ضعیف) موجب
متشنج شدن فضاي کلاس می شود.
« بد » ،« خوب » - دانش آموزان را به گروه هاي
تقسیم بندي نکنیم. « ضعیف » و
- از ورود به موضوعات حاشیه اي که منجر به
انحراف توجه کلاس می شود، بپرهیزیم.
- با ایجاد جلسات بحث و تحلیل به دانش
آموزان فرصت تفکر و اظهار نظر بدهیم.
- هرگز دانش آموزان را مجبور به انجام
« جریمه » فعالیت هاي تحقیرکننده نظیر
نکنیم.
- به افراد درون گرا، کمرو، مضطرب که
تمایلی به ابراز وجود ندارند، توجه کرده و
با تقویت رفتارهاي مثبت، آنها را به
مشارکت در بحث هاي کلاسی و کارهاي
گروهی تشویق کنیم.
- در روش هاي تدریس، کنفرانس و سمینار
را مد نظر قرار دهیم.
- تأکید بر نمره، اضطراب دانش آموزان را
افزایش می دهد و مانع از توجه کامل به
موضوع درس می شود. این دانش آموزان
با وجود تلاش زیاد از نمرات پایینی
برخوردارند و به تدریج رابطه میان تلاش و
نتیجه را نادیده می گیرند که در نهایت
منجر به از دست رفتن انگیزه خواهد شد.
- گاهی از تجربه هاي دوران تحصیل و
شکست ها و موفقیت هاي خود براي
دانش آموزان صحبت کنید.