بررسی کلی استاندارد های برخی از اجزای مدرسه

 هنگام طراحي مدرسه نياز به همكاري مهندس ، پزشك متخصص بهداشت يا پزشك مدرسه مي باشد تا  موازين بهداشتي  و استاندارد هاي لازم كه ذيلاً بحث مي شود ،در تمامي مراحل پروژه رعايت شود .

در شهر ها ، ساختمان مدرسه  بايد هسته يك مجتمع مسكوني باشد . از نزديكي مدرسه به خيابانهاي شلوغ  و اصلي شهر ،  بخاطر آلودگي  هوا ، سر و صداي زياد  و سوانح رانندگي  بايد پرهيز كرد .  مدرسه بايد حداقل يكصد متر  از خيابان  اصلي  فاصله  داشته باشد .

 موقعيت ساختمان بايد طوري باشد كه كلاسهاي درس در معرض مستقيم روشنايي نور خورشيد  باشد . البته بايد به خاطر داشت كه چنانچه روشنايي در جهت شرق يا غرب باشد ، گرماي حاصله  بر اثر تابش نور خورشيد در صبح ها و عصر ها مي تواند باعث ايجاد محيطي گرم و نامناسب شود . بنابر اين محل روشنايي بايستي در جهت جنوب و يا جنوب شرقي  يا جنوب غربي باشد . اماكن فرعي و به ويژه آبخوري مي توانند بطرف شمال بازشوند .  

 اندازه ساختمان بستگي به تعداد دانش آموزان و نوع مدرسه دارد . مدارس ابتدايي و راهنمايي در روستا ها بهتر است كه يك طبقه باشند . تعداد مناسب دانش آموزان حدود 160 نفر است .

 در دبيرستانها به ازاي هر دانش آموز ، هفت و نيم متر مربع ساختمان نياز است ( جهت كلاس ، كارگاه ، سالن ورزشي ، آزمايشگاه و ... ) . مصالح ساختماني مورد استفاده در مدرسه بايد نسوز بوده و هادي خوبي جهت سرما و گرما نباشد ( مثلاً از بلوكهاي تو خالي استفاده شود )

سالن ورزشي بايد داراي در ورودي جداگانه باشد . پهناي راهروها بايد حداقل دو و چهاردهم (4/ 2) متر  باشد و چنانچه سالن ويژه اي جهت زنگ تفريح دانش آموزان در نظر گرفته نشده باشد  بهتر است كه راهرو ها را عريضتر ساخت ، تا بتوان در فصول بارندگي  از آن استفاده كرد . مدارس دو طبقه بايد داراي دو راه پله يكي اصلي و ديگري فرعي باشد . ضمناً بايد پهناي را پله  6/1 متر باشد و پس از دوازده پله يك استراحتگاه وجود داشته باشد.  هر عرض پله بايد بيست و دو تا بيست و چهار  سانتي متر باشد و ارتفاع آن چهارده تا پانزده  سانتي متر براي مدارس ابتدائي  و راهنمايي و هفده سانتي متر براي دبيرستانها مناسب است .

نبش جلوي هر پله بايد مدور باشد .  ساخت راه پله به صورت گرد و چرخشي مطلوب نيست .

در مورد فضاهاي مدرسه مهمترين آن كلاسهاي درس مي باشد .  هر كلاس بايد به سي تا سي و چهار دانش آموز اختصاص داده شود . شكل آن بايد چهار گوش باشد و گوشه هاي آن بايد مدور و يا حداقل تا يك و نيم متري از سطح زمين مدور باشد .

درسهاي زيست شناسي ، شيمي و فيزيك  بايد داراي آزمايشگاه با سطح هفتاد و دو متر مربع باشد كه دو و چهار دهم متر مربع به ازاي هر دانش آموز مي باشد . البته مي توان هر سه آزمايشگاه را در يك اتاق و يا دروس فيزيك و شيمي با هم و زيست شناسي را در آزمايشگاهي جدا پيش بيني كرد . كارگاههاي موجود در مدارس مربوط بايد مساحتي حدود نود متر مربع داشته باشند كه سه متر مربع به ازاي هر دانش آموز مي باشد . 

 ديوارها بايد با رنگهاي روشن و آرام و سقف به رنگ سفيد ،رنگ آميزي شوند . گوشه هاي كلاسها را بايد به صورت گرد ساخت تا پاك نمودن آن آسانتر و در ضمن مطمئن تر باشد . به همين دليل ديوار را تا يك و نيم متري از سطح زمين بايد با رنگ روغن ، رنگ آميزي كرد .

هواي اتاق بايستي در يك ساعت به ازاي هر دانش آموز بيست متر مكعب تعويض شود .  يعني در هر ساعت بايستي چهار بار تعويض هوا داشته باشيم .

 مطلوبترين  آن وجود شوفاژ مركزي به وسيله آب داغ است . در هر كلاس بايد شوفاژ  را زير يا ميان پنجره ها قرار داد . در مدارس كوچكتر لاجرم مي توان متوسل به گرم كننده هاي نوع ديگر شد .

 بهترين آن خنك كننده هاي مركزي است ، چونكه موجب سرو صدا نمي شود و كارايي خوبي دارد .  مي توان از كولرهاي گازي نيز استفاده  كرد . كولرهاي آبي نسبتاً سرو صدا ايجاد مي نمايند و در محيط هاي با گرماي زياد چندان كارآيي ندارند  و در نبود ساير وسايل نامبرده كمك كننده  است .  

 وجود روشنايي مناسب در كلاس درس از نظر روحي  و جسمي بر دانش آموز اثري بسيار مطلوب خواهد داشت . روشنايي مي تواند طبيعي و يا مصنوعي باشد . و بستگي به اندازه كلاس ، محل كلاس و جهت آن ، اندازه پنجره ها ، نوع شيشه و تميزي آن دارد .

 وضعيت بدن در هنگام نشستن ، نوشتن و خواندن بايد طبق ضوابط بهداشتي بوده و برخاستن و ايستادن  دانش‌آموز به راحتي  انجام گيرد .  اندازه ميز و نيمكت  را بايد متناسب با قد دانش آموز ،  انتخاب كرد . حتي در يك كلاس درس ، همه دانش آموزان  هم قد نيستند و بايد حداقل در سه اندازه مختلف ميز و نيمكت موجود  باشد .  

 ميز

پهناي ميز نبايد بيش از چهل تا پنجاه سانتي متر و طول آن نبايد كمتر از پنجاه و پنج  تا شصت و پنج سانتي متر  باشد ( به ازاي هر دانش آموز) سطح آن بايد شيب دوازده تا پانزده  درجه داشته باشد و طوري قرار گيرد كه فاصله چشم تا آن سي و پنج سانتي متر  باشد و دانش آموز بتواند به راحتي نوشته خود را ببيند.

اگر ديفرنس كم باشد ستون فقرات  دانش‌آموز هنگام نوشتن و خواندن ، بايد بيشتر به طرف ميز خم شود كه موجب تغيير شكل پاتولوژيك در ستون فقرات خواهد شد . اگر ديفرنس  بيش از حد لازم  باشد موجب مي شود كه هنگام خواندن و نوشتن ، بدن در وضعيت ناهنجار قرار گيرد و در ضمن فاصله چشم از سطح ميز نيز ده سانتي متر بيش نخواهد بود . اين عوامل  موجب خستگي دانش آموز و تغيير شكل در ستون فقرات مي شود. 

  حداكثر فاصله دانش آموز آخر با تخته بايد نه متر باشد .

وجود سالن ورزشي با توجه به نقش ورزش در سلامت جسمي و رواني دانش آموزان ، از اهميت خاصي برخوردار است . سالن مي تواند جزئي از ساختمان كلي مدرسه و يا اينكه جدا از آن باشد .

بخش مراقبتهاي بهداشتي ـ پزشكي :

 در مدرسه ها بايد محلي براي انجام كارهاي پزشكي ـ بهداشتي لازم (بهداشت مدارس)در نظر گرفته شود . در اين مركز انجام معاينه عمومي دانش آموزان ، واكسيناسيون ، كمكهاي اوليه و پيشگيري از بيماريها صورت مي گيرد .  اين محل جزئي از ساختمان كلي مدرسه است .با در ورودي خاص خود مكان مذكور  شامل سالن انتظار ، اتاق براي پرستار ، اتاق پزشك و دستشويي و توالت و حمام  است .

توالت :

 از نظر بهداشت حائز اهميت  زياد است . مكان آن نبايد در نزديكي كلاس درس باشد بلكه بايد در قسمت پاياني  راهرو  و يا در گوشه هايي از ساختمان بنا شود.   البته مي توان ان را جدا از ساختمان مدرسه ساخت و ان را با راهروي سر پوشيده  به ساختمان متصل نمود .